Gürbüz SEZGÝN
ÝNSANLIKTAN ÝNSANSIZLIÐA
16. yüzyýlda Rönesans'la ortaya çýkan hümanizm tüm deðerlerin en üstüne insani deðerleri yerleþtirmiþti. “Önce Ýnsan”, “Her þey Ýnsan Ýçin” þiarlarýyla özetlenebilecek olan hümanizm 20. yüzyýlýn sonlarýnda önemini kaybederken çevre ve doða sevgisi insanýn önüne geçiverir. Evcil hayvan ve çevre duyarlýlýðý eskiden de söz konusuydu, fakat insanla iliþkilendirilerek. Günümüzde ise bu duyarlýlýklar insandan baðýmsýzlaþtýrýlarak veya bazý insan gruplarýyla iliþkili olarak “tek deðer” haline getirilmiþ ve kültürlerinin temel taþýna dönüþtürülmüþtür.
70 li yýllarda feodalizmle mücadele tek kimlik altýnda (sol kimlik), ancak farklý yapýda insanlarla sürdürülmüþtü. Ýnsanca yaþamak isteyen Anadolulu bir grup ve feodalizmin yerine kapitalizmi getirmek isteyen bir grup. Kapitalizmin zaferi ve solun çöküþüyle sol kimliðindeki 2. grup insanlar emellerine ulaþmýþ görünüyor; ancak, 1. grubun, yani insanca yaþamayý savunan Anadolu insanýnýn hümanizmini de yoketmeleri gerekiyordu. Yokettiler de. Hümanizmin yerine animalizmi (hayvaný yüceltme) ve çevreciliði koyarak. Kendilerini Olympos’un tepesine yerleþtirdiler, yanlarýna insan yerine evcil hayvanlarý alýp Nuh’un gemisini inþa ettiler. Anadolu insaný ise ezilmiþlik, yenilgi, dýþlanmýþlýk, baskýlanma duygularýyla varoþlara çekildi veya çektirildi. Bir zamanlarýn “burjuvazi-halk” çeliþkisi yoktu artýk. Yeni çeliþkinin adý “elit-cahil halk” çeliþkisiydi. Ne de olsa her þeyi onlar biliyor, onlarýn her þeye hakký vardý, cahil halk ise hiçbir þeyden anlamazdý.
Bu yeni çeliþki yeni sonuçlar doðurdu. Elitler aþaðýladýklarý insanlara düþmanlaþtý. Sokaklarý onlara býrakarak kendilerine özel yaþam alanlarý oluþturdular. Ev-iþ arasýnda gidip geldiler, tatillerini özel korunaklý mekanlarda geçirdiler veya insanýn az olduðu kýrlara koþtular. “Mücadele” alanlarýný da çevreciliðe taþýdýlar. Ancak, bu mücadele burjuvaziye deðil, insana karþýydý. Ýsim vermiyorlar, sistemden bahsetmiyorlar, devletin adýný aðýzlarýna almýyorlardý. Halkýn önceliklerine de sýrtlarýný çevirmiþlerdi. Bunun adýna mücadele demek de anlamsýzdý, sadece mücadele ruhlarýný tatmin ediyorlardý ve vicdanlarýný rahatlatýyorlardý.
Hafta sonlarý korunaklý alanlarýndan çýkýp, evcil hayvanlarýyla beraber arabalarýna atlayýp kýrsala, kýrsalýn tehlikesiz sokaklarýna koþtular. Fotoðraf makinalarýný insanlara deðil, kedilere, köpeklere, martýlara, çiçeklere, güneþin doðuþuna, batýþýna yönelttiler.
Baraj altýnda kalacak olan Hasankeyf’e, Allinoi’ye sahip çýktýlar, demirden trenlerine binip. Oraya vardýklarýnda (televizyon kameralarý da beraberlerindeydi) demeçler verdiler, çiçekler topladýlar, gözlemelerden yediler, biralarýný yudumladýlar, güneþin tadýný çýkardýlar. Unuttuklarý tek þey vardý; halk. Maðaralarda, kulübelerde yoksulluðun doruklarýndaki insanlar kameralarda görünmediler. Olsun varsýn, onlarýn vicdaný rahattý, hatta insanlýk görevlerini yapýyorlardý.
Bir tv programý için çekim ekibi ve bir arkeolog Ýstanbul’daki Yarým Burgaz maðarasýna girerlerken maðara kenarýnda yöre insanlarý bir meyve kasasýnýn üzerine çilingir sofrasýný kurmuþ demlenirlerken kameraya takýlýr. Çekim ekibi bu insanlarý görmezden gelip maðaraya girer ve maðaradaki tahribattan dolayý çevre insanýný ilkellikle suçlar. Oysa yöre insanýnýn üzerindeki tahribat maðaradakinden daha acýklýdýr. Programýn jeneriðinde sponsor firmalarýn adlarýný görmek, hümanizmin yok edilmesinin ne denli planlý olduðunu düþündürür insana.
Geziler sýrasýnda önlerinde meydana gelen kaza sonucu yaralanan insanlara yardým etmeyip kenarýndan geçip giden insanlar, hastalanmýþ bir kedi için gözyaþlarýný tutamayýp veterinere taþýyarak insan olduklarýný hissediyordu.
Elbette hayvanlar da insanlar kadar deðerlidir, doðanýn korunmasýnýn önemi tartýþýlmazdýr. Ancak, doða ve doðanýn yarattýklarý insandan dýþlanamaz, insan da doðadan. Sadece kendimizi deðil, herkesi insan görmek, insanca yaþam hakkýný savunmak, önceliði insana vermek, insani sorumluluðumuzun gereði olmalý.
Gürbüz SEZGÝN
anteros59@hotmail.com
16. yüzyýlda Rönesans'la ortaya çýkan hümanizm tüm deðerlerin en üstüne insani deðerleri yerleþtirmiþti. “Önce Ýnsan”, “Her þey Ýnsan Ýçin” þiarlarýyla özetlenebilecek olan hümanizm 20. yüzyýlýn sonlarýnda önemini kaybederken çevre ve doða sevgisi insanýn önüne geçiverir. Evcil hayvan ve çevre duyarlýlýðý eskiden de söz konusuydu, fakat insanla iliþkilendirilerek. Günümüzde ise bu duyarlýlýklar insandan baðýmsýzlaþtýrýlarak veya bazý insan gruplarýyla iliþkili olarak “tek deðer” haline getirilmiþ ve kültürlerinin temel taþýna dönüþtürülmüþtür.
70 li yýllarda feodalizmle mücadele tek kimlik altýnda (sol kimlik), ancak farklý yapýda insanlarla sürdürülmüþtü. Ýnsanca yaþamak isteyen Anadolulu bir grup ve feodalizmin yerine kapitalizmi getirmek isteyen bir grup. Kapitalizmin zaferi ve solun çöküþüyle sol kimliðindeki 2. grup insanlar emellerine ulaþmýþ görünüyor; ancak, 1. grubun, yani insanca yaþamayý savunan Anadolu insanýnýn hümanizmini de yoketmeleri gerekiyordu. Yokettiler de. Hümanizmin yerine animalizmi (hayvaný yüceltme) ve çevreciliði koyarak. Kendilerini Olympos’un tepesine yerleþtirdiler, yanlarýna insan yerine evcil hayvanlarý alýp Nuh’un gemisini inþa ettiler. Anadolu insaný ise ezilmiþlik, yenilgi, dýþlanmýþlýk, baskýlanma duygularýyla varoþlara çekildi veya çektirildi. Bir zamanlarýn “burjuvazi-halk” çeliþkisi yoktu artýk. Yeni çeliþkinin adý “elit-cahil halk” çeliþkisiydi. Ne de olsa her þeyi onlar biliyor, onlarýn her þeye hakký vardý, cahil halk ise hiçbir þeyden anlamazdý.
Bu yeni çeliþki yeni sonuçlar doðurdu. Elitler aþaðýladýklarý insanlara düþmanlaþtý. Sokaklarý onlara býrakarak kendilerine özel yaþam alanlarý oluþturdular. Ev-iþ arasýnda gidip geldiler, tatillerini özel korunaklý mekanlarda geçirdiler veya insanýn az olduðu kýrlara koþtular. “Mücadele” alanlarýný da çevreciliðe taþýdýlar. Ancak, bu mücadele burjuvaziye deðil, insana karþýydý. Ýsim vermiyorlar, sistemden bahsetmiyorlar, devletin adýný aðýzlarýna almýyorlardý. Halkýn önceliklerine de sýrtlarýný çevirmiþlerdi. Bunun adýna mücadele demek de anlamsýzdý, sadece mücadele ruhlarýný tatmin ediyorlardý ve vicdanlarýný rahatlatýyorlardý.
Hafta sonlarý korunaklý alanlarýndan çýkýp, evcil hayvanlarýyla beraber arabalarýna atlayýp kýrsala, kýrsalýn tehlikesiz sokaklarýna koþtular. Fotoðraf makinalarýný insanlara deðil, kedilere, köpeklere, martýlara, çiçeklere, güneþin doðuþuna, batýþýna yönelttiler.
Baraj altýnda kalacak olan Hasankeyf’e, Allinoi’ye sahip çýktýlar, demirden trenlerine binip. Oraya vardýklarýnda (televizyon kameralarý da beraberlerindeydi) demeçler verdiler, çiçekler topladýlar, gözlemelerden yediler, biralarýný yudumladýlar, güneþin tadýný çýkardýlar. Unuttuklarý tek þey vardý; halk. Maðaralarda, kulübelerde yoksulluðun doruklarýndaki insanlar kameralarda görünmediler. Olsun varsýn, onlarýn vicdaný rahattý, hatta insanlýk görevlerini yapýyorlardý.
Bir tv programý için çekim ekibi ve bir arkeolog Ýstanbul’daki Yarým Burgaz maðarasýna girerlerken maðara kenarýnda yöre insanlarý bir meyve kasasýnýn üzerine çilingir sofrasýný kurmuþ demlenirlerken kameraya takýlýr. Çekim ekibi bu insanlarý görmezden gelip maðaraya girer ve maðaradaki tahribattan dolayý çevre insanýný ilkellikle suçlar. Oysa yöre insanýnýn üzerindeki tahribat maðaradakinden daha acýklýdýr. Programýn jeneriðinde sponsor firmalarýn adlarýný görmek, hümanizmin yok edilmesinin ne denli planlý olduðunu düþündürür insana.
Geziler sýrasýnda önlerinde meydana gelen kaza sonucu yaralanan insanlara yardým etmeyip kenarýndan geçip giden insanlar, hastalanmýþ bir kedi için gözyaþlarýný tutamayýp veterinere taþýyarak insan olduklarýný hissediyordu.
Elbette hayvanlar da insanlar kadar deðerlidir, doðanýn korunmasýnýn önemi tartýþýlmazdýr. Ancak, doða ve doðanýn yarattýklarý insandan dýþlanamaz, insan da doðadan. Sadece kendimizi deðil, herkesi insan görmek, insanca yaþam hakkýný savunmak, önceliði insana vermek, insani sorumluluðumuzun gereði olmalý.
Gürbüz SEZGÝN
anteros59@hotmail.com
"Gürbüz SEZGÝN" bütün yazýlarý için týklayýn...