Güzin TÜMER
TÝWANUKU
Puerto Del Sol, Güneþin Kapýsý
Tiwanuku kasabasý, La Paz’a, bir buçuk mesafede küçük bir yerleþim yeri. Bu kasaba Tiwanuku harabeleri ile ünlenmiþ. Bu nedenle önemli bir turistik nokta. Bu harabeler, Ýnka öncesi uygarlýða ait.
Tiwanuku þehri geçmiþte Titikaka Gölü kýyýsýnda bulunuyormuþ. Gölün buharlaþmasý ile þimdi bu gölün 20 kilometre kadar uzaðýnda.
Tiwanuku kasabasýnýn meydaný
Amcalar, Aymara. Aymara, Bolivya'daki yerli gruplarýndan birinin adý. Bu kasabada yaþýyorlar. Fotoðraflarýný çekmek için izin istedim. Fotoðraflarýný çektikten sonra 5 Bolivyanos istediler.
Yerli kadýnlarýn giysilerine bayýldým.
Ýlk Ýnka’nýn, Güneþ tanrýsý Ýnk tarafýndan buradan yaratýldýðý söyleniyor. Tiwanuku, hem Ýnka öncesi hem de Ýnka uygarlýklarý için önemli bir yer. Ben aslýnda tarihi kalýntýlarý gezmeyi çok sevmem. Nedenine gelince derin bir bilgi sahibi olmadýðým için gözle görülebilir çok etkileyici bir þeyler yoksa taþlar beni heyecanlandýrmaz. Bakýp geçerim. Tiwanuku harabelerine de bu gerekçe ile gitmeyecektim. Haziranýn 21'inde Bolivya’daki Aymara adý verilen yerli grubun bu harabelerde gün dönümü þenlikleri olduðunu öðrendim. Aymaralarýn atalarýnýn Ýnka olduðu söylendi. Geçmiþten bugüne bu törenler düzenli olarak yapýlmaktaymýþ. Sadece Ýspanyol iþgali döneminde ara verilmiþ. Aymaralar Güneþ Tanrýsý Ýnt’e ve Toprakana ”Pachamama”ya 21 Haziranda gün doðumundan sonra onlara verdiklerinden dolayý dans ederek ve þarký söyleyerek teþekkür ediyorlar.
Tam gün doðumunda da kendi dileklerini gönderiyor. Bu benim için kaçýrýlmamasý gereken fýrsattý. "Ýnti Raymi" törenleri adý verilen törenlere katýlmaya karar verdim. Gün doðumundan önce Tiwanuku’ya gitmek gerekiyordu. Sabah üç buçukta tur þirketi kaldýðým hostelden beni aldý. Çok sayýda insan bu törenlere katýlmak için yollara düþmüþtü. Ýnanýlmaz soðuk olmasýna raðmen büyük bir ilgi vardý.
Bu bayrak, Aymara Bayraðý. Yerlilerin kendi dilleri ve bayraklarý var. Her birinin dili birbirinden çok farklý. Televizyonda çocuk programýnda sayýlar Ýspanyolca ve üç farklý yerli dilinde öðretiliyordu.
Otobüste tur þirketi bizler için küçük armaðanlar hazýrlamýþtý. Bu armaðanlardan biri küçük bir çantanýn içindeki coca yapraklarýydý. Çok anlam veremedim ama coca yapraðýný yakýndan görme þansým oldu. Küçük mucizevi yapraklar, çok sýradan görünüyordu. Þöyle bir baktýktan sonra çantama koydum. Acaba bir iki yaparak günlüðüme yapýþtýrabilir miyim diye düþündüm. Hýzla bu fikrimden vazgeçtim. Bolivya ve Peru için yaþamýn bir parçasý olan coca yapraklarý bir baþka ülkede ciddi problemler açabilirdi.
Törenlere dönersek… Sabahýn kör karanlýðýnda aþýrý derece soðukta Tiwanuku’ya vardýk. Ýnsanlar aþýrý soðuða aldýrmadan akýn akýn geliyorlardý.
Bu arada rehberimiz üç coca yapraðýný elimize almamýzý söyledi. Bu yapraklardan birinin uzun ömrü, diðerinin aklý ve üçüncüsünün……. (Hatýrlayamýyorum! O soðukta bu kadarýný bile hatýrlamak mucize..) temsil ettiðini söyledi.
Mucizevi coca yapraklarý.. Rehberimiz coca yapraklarýný nasýl tutmamýz gerektiðini gösteriyor.
Rehberimiz tam güneþ doðarken bu yapraklarý çiðnememizi ve ellerimizi havaya kaldýrarak kendi dileklerimizi söylememiz gerektiðini belirtti. Biz de gerekeni yaptýk. Görüntü gerçekten hoþtu.
Tam gün doðumunda bütün eller havada, soðuða aldýrmadan belki çok inanmadan ama bir ritüeli gerçekleþtirmenin keyfini yaþadýk. 21 Haziran, Aymara yeni yýlýnýn baþlangýcý olarak kabul ediliyor. Bu törenlerde Aymara yeni yýl kutlama törenleri olarak adlandýrýlýyor. Gün doðumundan sonra yerliler dans ederek ve þarký söyleyerek güneþ tanrýsýna teþekkür ettiler.
Müzisyenler.. Gerçekten hoþtu.
Tiwanuku harabelerinde önemli kalýntýlardan biri Kalasasaya piramidi diðeri ise okuyanlar bilir Tanrýlarýn Arabalarý adlý bilim kurgu kitabýnda adý çokça geçen ”Puerte del Sol” yani Güneþin Kapýsý… O dönemde bu kalýntýlarda önemli astrolojik çalýþmalar yapýldýðý da belirtildi. Bölge ile ilgili ilginç diðer bir bilgi oranýn magnetik enerjisi ile ilgili. Tiwanuku dünyanýn magnetik enerjisinin fazla olduðu yerlerden biri olarak belirtildi. Bu nedenle gün dönemi törenleri burada yapýlýyormuþ.
Bu kýsa geziden sonra, bir baþka dilek dileme törenine katýldýk. La Paz’da Witchy Market’te gezerken bir sürü tuhaf þey görmüþtüm. Kurutulmuþ lama ceninin yaný sýra üzerine sevimli resimler çizilmiþ kare plakalar, içine bir þeyler doldurulmuþ küçük þiþeler ve daha bir sürü þey.. Þimdi anladým ki bütün bunlar bu dilek dileme ve ayný zamanda Güneþ Tanrýsý’na ve Toprak Ana’ya teþekkür etme törenlerinde kullanýlýyor.
Töreni, geleneksel giysiler içinde olan bir kiþi, büyük bir kaðýdýn içine renkli pamuklar döþeyerek baþlattý. Pamuklarýn yanýna çeþitli süsler, kurutulmuþ lama cenini yerleþtirildi. Herkes üç tane coca yapraðýný bu karýþýmýn içine koydu. Her bir yaprak bir dileði temsil ediyor. Daha sonra bu karýþým yakýlýrken güneþe karþý eller havaya kaldýrýldý.
Yakýlan bu karýþýmda bir sürü þey var. Dileklerin resimlendiði þekerden yapýlmýþ kare þeklinde plakalar da bu karýþýmýn içinde yakýldý. Hýdrellez kutlamalarýný anýmsattý bana. Ateþ, dileklerin resimlenmesi… Belki de bu kutlama biçimleri Þamanizm’e kadar gidiyordur. Birbirinden etkilenme ihtimali olmayan bu insanlarýn nasýl böyle ortaklýk kurduklarýný anlamak mümkün aslýnda. Her þey insanýn ihtiyaçlarýndan ortaya çýkýyor. Demek ki umut yaþarken bizi ayakta tutan en baþat duygu!
Tiwanuku'dan La Paz'a dönerken dilek dileme törenin yapýldýðý yer... Çorak ama çok etkileyici idi.
Elleri havaya kaldýrmak Güneþ Tanrýsý’na ve Toprak Ana'ya teþekkür etmek anlamýndaydý. Ateþ yanmaya devam ederken her birimiz töreni düzenleyen kiþinin yanýna giderek adýmýzý söyledik. O, adýmýzý ateþe eðilerek tekrarladý. Birbirimize sarýldýk ve bunun ardýndan töreni yapan kiþi içinde renkli bir þeyler olan küçük þiþeyi verdi. Her zaman yataðýmýzda saklamamýzý söyleyerek bu küçük þiþenin bize uður getireceðini söyledi.
Bendeniz dilek dileme töreninde!
Bize çok ilginç gelen bu tören için töreni gerçekleþtiren kiþiye, küçük bir ödeme yaptýk. Buralarda tüm yerli gelenekleri iyi bir kazanç kapýsý olmuþa benziyor. Ben çok keyif aldýðýmý söylemeliyim. Bana "Puerto de Sol" Güneþ Kapýsý bir þey ifade etmedi ama yaþayan bir geleneði ve onun bir parçasý olarak izlemek keyif verdi.
Cochacamba yazýmda yazmýþtým. Aymara’lar her ayýn ilk cumasý, içinde bin bir çeþit þey olan tütsüyü yakarak hayatlarýnýn daha iyi olacaðý inancýný taþýyorlar. Aslýnda inanç her toplumda farklý þekilde var ediyor kendini. Umudu ve güç yaþam koþullarýna dayanma gücünü artýrýyor. And Daðlarý’nda yaþayan yerliler için yaþam gerçekten güç. Coca yapraðý, böylesi ritüeller ve festivaller yerlilerin bu zor koþullara dayanma gücünü artýrýyor olmalý.
Haziran 2009
Güzin TÜMER
"Güzin TÜMER" bütün yazýlarý için týklayýn...
Tiwanuku kasabasý, La Paz’a, bir buçuk mesafede küçük bir yerleþim yeri. Bu kasaba Tiwanuku harabeleri ile ünlenmiþ. Bu nedenle önemli bir turistik nokta. Bu harabeler, Ýnka öncesi uygarlýða ait.
Tiwanuku þehri geçmiþte Titikaka Gölü kýyýsýnda bulunuyormuþ. Gölün buharlaþmasý ile þimdi bu gölün 20 kilometre kadar uzaðýnda.
Ýlk Ýnka’nýn, Güneþ tanrýsý Ýnk tarafýndan buradan yaratýldýðý söyleniyor. Tiwanuku, hem Ýnka öncesi hem de Ýnka uygarlýklarý için önemli bir yer. Ben aslýnda tarihi kalýntýlarý gezmeyi çok sevmem. Nedenine gelince derin bir bilgi sahibi olmadýðým için gözle görülebilir çok etkileyici bir þeyler yoksa taþlar beni heyecanlandýrmaz. Bakýp geçerim. Tiwanuku harabelerine de bu gerekçe ile gitmeyecektim. Haziranýn 21'inde Bolivya’daki Aymara adý verilen yerli grubun bu harabelerde gün dönümü þenlikleri olduðunu öðrendim. Aymaralarýn atalarýnýn Ýnka olduðu söylendi. Geçmiþten bugüne bu törenler düzenli olarak yapýlmaktaymýþ. Sadece Ýspanyol iþgali döneminde ara verilmiþ. Aymaralar Güneþ Tanrýsý Ýnt’e ve Toprakana ”Pachamama”ya 21 Haziranda gün doðumundan sonra onlara verdiklerinden dolayý dans ederek ve þarký söyleyerek teþekkür ediyorlar.
Tam gün doðumunda da kendi dileklerini gönderiyor. Bu benim için kaçýrýlmamasý gereken fýrsattý. "Ýnti Raymi" törenleri adý verilen törenlere katýlmaya karar verdim. Gün doðumundan önce Tiwanuku’ya gitmek gerekiyordu. Sabah üç buçukta tur þirketi kaldýðým hostelden beni aldý. Çok sayýda insan bu törenlere katýlmak için yollara düþmüþtü. Ýnanýlmaz soðuk olmasýna raðmen büyük bir ilgi vardý.
Otobüste tur þirketi bizler için küçük armaðanlar hazýrlamýþtý. Bu armaðanlardan biri küçük bir çantanýn içindeki coca yapraklarýydý. Çok anlam veremedim ama coca yapraðýný yakýndan görme þansým oldu. Küçük mucizevi yapraklar, çok sýradan görünüyordu. Þöyle bir baktýktan sonra çantama koydum. Acaba bir iki yaparak günlüðüme yapýþtýrabilir miyim diye düþündüm. Hýzla bu fikrimden vazgeçtim. Bolivya ve Peru için yaþamýn bir parçasý olan coca yapraklarý bir baþka ülkede ciddi problemler açabilirdi.
Törenlere dönersek… Sabahýn kör karanlýðýnda aþýrý derece soðukta Tiwanuku’ya vardýk. Ýnsanlar aþýrý soðuða aldýrmadan akýn akýn geliyorlardý.
Bu arada rehberimiz üç coca yapraðýný elimize almamýzý söyledi. Bu yapraklardan birinin uzun ömrü, diðerinin aklý ve üçüncüsünün……. (Hatýrlayamýyorum! O soðukta bu kadarýný bile hatýrlamak mucize..) temsil ettiðini söyledi.
Rehberimiz tam güneþ doðarken bu yapraklarý çiðnememizi ve ellerimizi havaya kaldýrarak kendi dileklerimizi söylememiz gerektiðini belirtti. Biz de gerekeni yaptýk. Görüntü gerçekten hoþtu.
Tam gün doðumunda bütün eller havada, soðuða aldýrmadan belki çok inanmadan ama bir ritüeli gerçekleþtirmenin keyfini yaþadýk. 21 Haziran, Aymara yeni yýlýnýn baþlangýcý olarak kabul ediliyor. Bu törenlerde Aymara yeni yýl kutlama törenleri olarak adlandýrýlýyor. Gün doðumundan sonra yerliler dans ederek ve þarký söyleyerek güneþ tanrýsýna teþekkür ettiler.
Tiwanuku harabelerinde önemli kalýntýlardan biri Kalasasaya piramidi diðeri ise okuyanlar bilir Tanrýlarýn Arabalarý adlý bilim kurgu kitabýnda adý çokça geçen ”Puerte del Sol” yani Güneþin Kapýsý… O dönemde bu kalýntýlarda önemli astrolojik çalýþmalar yapýldýðý da belirtildi. Bölge ile ilgili ilginç diðer bir bilgi oranýn magnetik enerjisi ile ilgili. Tiwanuku dünyanýn magnetik enerjisinin fazla olduðu yerlerden biri olarak belirtildi. Bu nedenle gün dönemi törenleri burada yapýlýyormuþ.
Bu kýsa geziden sonra, bir baþka dilek dileme törenine katýldýk. La Paz’da Witchy Market’te gezerken bir sürü tuhaf þey görmüþtüm. Kurutulmuþ lama ceninin yaný sýra üzerine sevimli resimler çizilmiþ kare plakalar, içine bir þeyler doldurulmuþ küçük þiþeler ve daha bir sürü þey.. Þimdi anladým ki bütün bunlar bu dilek dileme ve ayný zamanda Güneþ Tanrýsý’na ve Toprak Ana’ya teþekkür etme törenlerinde kullanýlýyor.
Töreni, geleneksel giysiler içinde olan bir kiþi, büyük bir kaðýdýn içine renkli pamuklar döþeyerek baþlattý. Pamuklarýn yanýna çeþitli süsler, kurutulmuþ lama cenini yerleþtirildi. Herkes üç tane coca yapraðýný bu karýþýmýn içine koydu. Her bir yaprak bir dileði temsil ediyor. Daha sonra bu karýþým yakýlýrken güneþe karþý eller havaya kaldýrýldý.
Yakýlan bu karýþýmda bir sürü þey var. Dileklerin resimlendiði þekerden yapýlmýþ kare þeklinde plakalar da bu karýþýmýn içinde yakýldý. Hýdrellez kutlamalarýný anýmsattý bana. Ateþ, dileklerin resimlenmesi… Belki de bu kutlama biçimleri Þamanizm’e kadar gidiyordur. Birbirinden etkilenme ihtimali olmayan bu insanlarýn nasýl böyle ortaklýk kurduklarýný anlamak mümkün aslýnda. Her þey insanýn ihtiyaçlarýndan ortaya çýkýyor. Demek ki umut yaþarken bizi ayakta tutan en baþat duygu!
Elleri havaya kaldýrmak Güneþ Tanrýsý’na ve Toprak Ana'ya teþekkür etmek anlamýndaydý. Ateþ yanmaya devam ederken her birimiz töreni düzenleyen kiþinin yanýna giderek adýmýzý söyledik. O, adýmýzý ateþe eðilerek tekrarladý. Birbirimize sarýldýk ve bunun ardýndan töreni yapan kiþi içinde renkli bir þeyler olan küçük þiþeyi verdi. Her zaman yataðýmýzda saklamamýzý söyleyerek bu küçük þiþenin bize uður getireceðini söyledi.
Bize çok ilginç gelen bu tören için töreni gerçekleþtiren kiþiye, küçük bir ödeme yaptýk. Buralarda tüm yerli gelenekleri iyi bir kazanç kapýsý olmuþa benziyor. Ben çok keyif aldýðýmý söylemeliyim. Bana "Puerto de Sol" Güneþ Kapýsý bir þey ifade etmedi ama yaþayan bir geleneði ve onun bir parçasý olarak izlemek keyif verdi.
Cochacamba yazýmda yazmýþtým. Aymara’lar her ayýn ilk cumasý, içinde bin bir çeþit þey olan tütsüyü yakarak hayatlarýnýn daha iyi olacaðý inancýný taþýyorlar. Aslýnda inanç her toplumda farklý þekilde var ediyor kendini. Umudu ve güç yaþam koþullarýna dayanma gücünü artýrýyor. And Daðlarý’nda yaþayan yerliler için yaþam gerçekten güç. Coca yapraðý, böylesi ritüeller ve festivaller yerlilerin bu zor koþullara dayanma gücünü artýrýyor olmalý.
Haziran 2009
Güzin TÜMER
"Güzin TÜMER" bütün yazýlarý için týklayýn...