Güzin TÜMER
ENDÜLÜS'DEN SELAM VAR
"Yolculuk, önce seni sözsüz býrakýr sonra da iyi bir hikaye anlatýcýsýna dönüþtürür." bu söyleyiþi bir yerden duymuþtum. Endülüs'e gittim, heyecanlandým, gördüm. Þimdi sýra benim Endülüs hikayemde..
Ýspanya'da ikinci duraðýmdý Endülüs. Ýspanya'nýn güneyinde yer alan özerk bir bölge Endülüs. Bu bölge; Sevilla, Granada, Malaga, Cordoba, Almería, Cadiz, Huelva ve Jaén gibi þehirleri içine alýyor.
Harita internetten alýnmýþtýr.
Ben Cordoba, Granada ve Sevilla'da aidiyet yaþayacak kadar kaldým. Tedirgin olmadan gezmenin ve saate bakmadan gece yarýlarýna kadar sokakta olmanýn tadýný çýkardým.
Sanýrým Ýstanbul'da geç saatlere kadar böyle gezemezdim. "Erkekçe" bir tavýr ile gece eve dönerken mahalle kafelerinde bir bira yuvarlamak isteði hissettiðim güvenin sonucuydu.
Endülüs, Roma, Hristiyan, Müslüman ve Yahudilerin derin izler býraktýðý bir coðrafya. Bu topraklarda geçmiþte bilim, sanat, felsefe ve çok kültürlülüðün zirve yaptýðý bir dönem yaþanmýþ. Bugüne kalanlar ise katedraller, kiliseler, hamamlar, sinagoglar maalesef sonradan yapýlan eklemelerle kiliseye döndürülmüþ camiler, "Juderia" adý verilen Yahudi mahalleleri...
Hristiyan ve Ýslami sembollerin iç içe geçtiði bir mimari doku ve çok kültürlü bir yaþam biçimi..
Ýber Yarýmadasý antik çað döneminin sonunda Romalýlarýn eline geçmiþ. Romalýlardan sonra özellikle Endülüs bölgesi yaklaþýk 800 yýl Müslümanlarýn hükümranlýðýnda kalmýþ. El Hamra, Kurtuba Camii gibi muhteþem yapýlara imza atmýþlar.
Endülüs'de zaman içinde kurulan þehir devletçikler ve onlarýn arasýndaki çatýþmalar Ýslam’ýn hükümranlýðýný zayýflatmýþ. Baþýndan beri o topraklarý almak isteyen Hristiyanlar bu mücadeleyi kazanýnca, 1492'de Müslümanlar bu topraklarý Hristiyanlara kaptýrmak zorunda kalmýþlar.
Benim ziyaret ettiðim Cordoba, Granada ve Sevilla'da Yahudiler kývrýmlý ve dar sokaklardan oluþan kentteki yaþamdan biraz izole olan korunaklý mahallelerde yaþamýþ. Yahudilerin Roma imparatorluðu döneminden beri orada var olduklarý söyleniyor. Romalýlardan sonra bu coðrafyada egemenlik kuran Vizigotlar onlarý Hristiyanlaþtýrmak için çok baský uygulamýþlar.
Vizigotlardan sonra bu topraklarýn sahibi Müslümanlar olmuþ. Müslümanlarýn hakimiyeti döneminde Yahudiler ile Müslümanlar bilim, sanat, ticaret gibi alanlarda birlikte çalýþmýþlar. Avrupa'nýn kültürel birikimine büyük katký vermiþler.
Müslümanlarýn yaklaþýk 800 yýllýk hakimiyetinin ardýndan bu topraklar Hristiyanlarýn eline geçmiþ.
Yahudileri Hristiyanlaþtýrmak için þiddetli baský uygulanmýþ. Kimi zaman dinlerini saklamak zorunda kalmýþlar.
Ne kadar tanýdýk deðil mi? Tarih tekerrürden ibaret. Bu coðrafyada da Ermenilerin, Yahudilerin kimliklerini saklamasý gibi... Baský ve dýþlanma korkusu ile...
Cordoba. Juderia adý verilen Yahudi mahalleleri dar sokaklardan oluþuyor. Mahalleye giren çýkaný kontrol etmek amacýyla bu sokak biçimi tercih edilmiþ.
Þimdi benim kafamý çok meþgul eden soruya gelelim. Neden Yahudiler kendi kimlikleri ile huzur içinde yaþayamamýþlar? Neden bu kadar çok baský görmüþler? Yazarýnýz çalýþtý ama her vereceðiniz katký biraz daha bu konuda derinleþmemize neden olabilir.
Ýsa'yý Allah'ýn oðlu olarak görmeyen Yahudiler, kilise tarafýndan Ýsa'nýn ölümünden sorumlu tutulmuþlar. Ayrýca ticaret, bilim gibi alanlarda etkin bir þekilde yer almýþlar. Yahudilerin ekonomik gücü bazý dönemlerde düþmanlýða ve kýskançlýða yol açmýþ. Tarih boyunca Yahudi karþýtlýðýnýn en sýk görülen biçimi Yahudilere karþý baþlatýlan çoðunlukla arkasýnda devlet olan þiddet içeren ayaklanmalar. Bu ayaklanmalarda çok sayýda Yahudi öldürülmüþ.
Benim Endülüs'teki ilk duraðým Cordoba idi. O arada Valencia'da þimdiye kadar görülmemiþ þiddette yaðmur yaðýyordu. Cordoba felaket boyutunda olmasa da yaðmurluydu. Bu insanýn biraz hareket kabiliyetini azaltmasýna raðmen azimli gezgininiz yaðmura çok aldýrmadan yoluna devam etti.
Bilindiði üzere Sefaradlar kökenleri Ýber yarýmadasýna dayanan Yahudi topluluklarý. Hristiyan krallýklarýnýn Ýber Yarýmadasýný yeniden keþfetmelerinden sonra Yahudiler için zorlu dönem baþlamýþ. Yarýmadadan baskýlar nedeniyle ayrýlmak zorunda kalmýþlar. Dünyanýn farklý yerlerine kaçmýþlar. Osmanlý'ya giden Seferadlar ekonomi, týp ve bilim alanýnda önemli roller üstlenmiþler. Dilleri Ladino'yu ve müziklerini Osmanlý'ya taþýmýþlar, Osmanlý kültürüne zenginlik katmýþlar. Cordoba'da çok sayýda mini müze var. Bunlardan biri Yahudi cemaatinin tarihini ve kültürüne iliþkin aksesuarlarý sergileyen Casa de Seferad, Seferad Müzesi. Bu müzeyi ziyaret ettiðimde avlusunda bir mini konser vardý. Þarkýlardan biri hepimizin çok iyi bildiði "katibim" þarkýsýydý. Çok hoþ bir aný oldu benim için. Aksansýz bir Türkçeyle þarkýyý seslendiren arkadaþa sordum "Türkçeyi nerede öðrendiðini" o da "hiç Türkçe bilmediðini" söyledi. Bu bir seferad þarkýsýydý. O dönemde "vatansýz" kalan sefaradlar þarkýlarýna tutunarak gittikleri yerde aidiyet duygusu geliþtiriyorlardý belki de.. Dikkat yazar yorum yaptý.
Cordoba'da muhteþem manzaralý bir evde kaldým. Bu evi güzel balkonu için seçmiþtim. Balkonda þarap içme hayali ile gittim. "Misafir umduðunu deðil bulduðunu yer" söyleyiþine uygun olarak bu þahane balkonda kahvaltý etme þansým oldu.
Cordoba düz bir kent... Yürümek ve bisiklet kullanmak için çok uygun. Ben tabana kuvvet diyerek kenti yürüyerek keþfettim. Cordoba Gualdalquivir nehrinin kýyýsýna kurulmuþ. Bu Nehir'e Arapça'da "büyük nehir" anlamýndaymýþ. Endülüs'deki tüm nehir adlarýný telaffuz etmek çok zor. Bu nehrin adý Arapçadan Ýspanyolcaya evrilmiþ. Ne Arapça ne Ýspanyolca olan nehir adlarýný doðru þekilde telaffuz edemediðimi telaffuz ettiysem bile aklýmda tutamadýðýmý bir not olarak ekleyeyim. Ýspanyolca içinde çok sayýda Arapça kelime olduðu söylendi. Cordoba'da nehrin iki kýyýsý köprülerle birbirine baðlanmýþ. Üç büyük köprü var. En popüleri Roma Köprüsü.
Bu Köprü Romalýlar tarafýndan yapýlmýþ. Onlarca kez deðiþikliðe uðramýþ. Turistlerin uðrak yeri... Bu köprüden þehrin tarihi "old town" bölümüne geçilebiliyor.
Yahudi mahallesinden..
.jpg)
Cordoba'da çiçekli cadde. Çok iyi pazarlanmýþ sokakcýk. Ýyi bir turistik numara... Mevsim nedeniyle beklediðim gibi çiçekli deðildi. Yahudi mahallesinin içinde daracýk kýsacýk bir sokak. Mahallenin içindeki sokak duvarlarýnda çok sayýda saksý var. Ben hayalimde kýrmýzý sardunyalarý saksýlara yerleþtirerek gezdim. Yaðmurlu havada bile çok kalabalýktý. Baharda inanýlmaz güzel olduðunu düþünüyorum. Bahar mevsiminde çok kalabalýk olduðunu düþününce hayalimdeki sardunyalarla gezmenin daha cezbedici geldiðini itiraf etmeyelim. Hediyelik eþya dükkanlarýnda yapma çiçekli renkli saksýlar alýcýlarýna göz kýrpýyordu.
.jpg)
Kurtuba/ Cordoba cami katedralin hemen yanýndaki Roma köprüsüne açýlan meydan"
"Mezquita" Ýspanyolcada "cami" anlamýnda. Bu muhteþem yapý tarihte hem cami hem katedral olarak kullanýlmýþ. Romalýlar döneminde ilk olarak tapýnak daha sonra küçük bir kilise Müslümanlarýn hakimiyetinde muhteþem bir cami yapýlmýþ ayný yere. Katolik istilasýndan sonra bir bölümü Katedrale dönüþtürülmüþ. Abartý noktasýnda çok süslü bir katedral. Kurtuba/ Cordoba camiinin asaleti ile katedralin çirkinliði at baþý gidiyor desem fazla olmaz.
Cordella Meydaný. Bu meydana 11:00 gibi gittiðim için bomboþtu. Ýspanya'da tam çalýþma saatlerinin nasýl olduðunu anlayamadým. Öðlen dinlenme saati olan "siesta"yý hepimiz biliriz. Bunu da öðlen 15:00 17:00 olarak bilirdim. Kimi kafeler dokuzdan sonra kimileri 16.00’dan sonra yemek servisi yapmýyor. Hala tam anlamýþ deðilim. Eminim bu meydan gece çok renkli oluyordur.
Þehrin eski bölümünde bir meydan.
Cordoba'dan Granada'ya geçtim. Granada Ýspanyolcada nar anlamýnda. Nar kentin sembolü. Narýn kentin tarihi geçmiþini ve çok kültürlülüðü temsil ettiði söyleniyor. El Hamra içinde yerde seramik süslemeler vardý. El Hamra videosunda yerdeki seramikten yapýlmýþ nar süslemeyi görmek mümkün. Hediyelik eþya dükkanlarýnýn vazgeçilmezi.
Genç nüfusun çok olduðu bir üniversite þehri Granada. Her daim kalabalýk olan çok sayýda kafesi ve düzgün þehirleþmesi ilk gözüme çarpanlar. Toplu taþým araçlarýnýn çokluðu, havuzlu, þýk çok sayýda meydan büyüklük konusunda yine beni yanýlttý. En çok yürüdüðüm kentlerden biri oldu.
Granada yýlýn her ayýnda çok turist alan bir kent... Bunun en önemli nedeni El Hamra sarayý ya da Alhambra...
El Hamra sarayýnýn yaný sýra Granada'da keþfedecek çok þey var. Sacremento ve Albaicin mahalleleri gezmeye doyamadýðým mahalleler..
Sacremento, çingene topluluklarýnýn yerleþtiði bir mahalle. Çingene topluluklarý tepenin yamaçlarýna doðru maðara evleri inþa etmiþler. Bugün bu maðara evleri tanýmak çok zor. Birkaç maðara ev gördüm. Biri müze haline getirilmiþ. Diðer birkaç tanesinde de Flamenko gösterileri vardý. Maðarada flamenko izlemenin bir bedeli olduðunu söylemek fazla olmaz. Maðarada izlemenin de tamamen turistik tuzak olduðunu söyleyebilirim.
Kimi flamenko belgesellerinde izlediðim maðara evler, çingene yaþamý ya da kalabalýklar içinde dans eden çocuk flamenkocular, sokaklara taþan flamenko sesleri... Bunlarýn hiçbirisine tanýklýk etmedim. Daha fazlasýnýn hayal etmiþtim ama..
.jpg)
Müze haline getirilmiþ bir maðara ev. Maðara anlamýna gelen Ýspanyolca "cueva" kelimesi ile birçok yerde karþýlaþmak mümkün. Ama maðara adý kalmýþ kendisi pek görünürlerde yok.
Flamenko'da söz edilmesi gerekenlerden. Ben de birkaç kez izleme þansýna sahip oldum Benim tercih ettiðim müzik türü deðil. Endülüs'e gidip dinlememek ve izlememek olmazdý .Doðruyu söylemek gerekirse erkek çocuk dansçýlarý izlemeyi seviyorum. Kýz çocuk flamenkocular sanki yaþlarýndan çok büyük bir iþe kalkýþmýþ gibi geliyor. Onlarý küçük kadýnlar olarak görmek bana iyi gelmiyor. Belki bu yaklaþýmým ülkedeki iklim ile ilgilidir. Endülüs'den kök alan Flamenko, müslüman ve yahudi ezgileri, ispanyol halk þarkýlarý ve çingene topluluklarýnýn ritm duygusu ile beslenmiþ bir müzik türü. Dans ve þarkýyla bezenmiþ. Rengarenk giysilerle görsel bir þenlik haline gelmiþ. Flamenkonun yöreye göre farklýlýk gösterdiði söylendi.
Albaicin, Granada'nýn en eski ve tarihi mahallesi. Paket taþlý iniþli çýkýþlý dar sokaklarýnda kaybolarak gezdim. Her kaybolma serüvenim bana sürprizler sundu. Karþýma çýkýveren kiliseler, küçük meydanlar, kafeler "iyi ki kaybolmuþum" dedirtiyordu bana.. Beyaz badanalý evler içimi ýsýttý. Sacremento'da "cueva" adý verilen maðara evler var. Bu mahalledeki evlerin adý "carmen". Ýçki ikram edilmeyen Arap restaurantlarýnýn da bu mahalle içinde bir renk olduðu söylemeliyim. Granada merkezde Arap ürünleri satýlan bir kapalý pazar var.
Albaicin'in beyaz badanalý evleri
Bu mahalle Granada'da en çok sevdiðim yer oldu. Bütün bunlarýn üstüne El Hamra sarayýna bakan bir tepeye kurulmuþ.
Benim de Granada öðrendiðim "Cueva" ve "Carmen" karþýlaþtýrmasý. "Cueva" bilindiði üzere Sacramento mahallesinde kayalara oyulmuþ maðara evler.. "Carmen" ise Albaicin bölgesinde sýkça görülen Araplardan kalan yüksek duvarlý, geniþ bahçeleri olan geleneksel evler. Bazý evlerin üzerinde "Carmen" diye yazýyordu. Anlamakta zorluk çekmiþtim. Benim bildiðim Carmen ünlü bir opera. Burada karþýlaþtýðým "Carmen" benim bildiðimin çok dýþýndaydý. Yazar kendi çektiði zorluðu çekmemeniz için size durumu açýklamayý uygun gördü.
Granada'da bir sürü kilise ve büyük bir katedral var. Bunlar benim ilgim dýþýnda, ama büyük katedralin ve kiliselerin önüne oturmuþ resim yapan gençlerin daha çok ilgimi çektiðini söyleyebilirim.
Granada'da benim aklýmda kalan þeylerden biri yerdeki paket taþlarýnýn döþenme þekliydi. Þehre ait bir özellik olmuþ. Bazý önemli mekanlarýn önünde desenler oluþturacak þekilde taþlar yerleþtirilmiþ. Burada gezen turistlere tavsiyem etrafa bakarken arada yerlere bakmak.
Bu yerdeki deseni fark etmek umduðunu gökte deðil yerde bulmak gibiydi benim için.
Yerlere dikkat!
Sevilla, Endülüs'ün baþkenti. Guadalquvir nehrinin kýyýsýna kurulmuþ, iki kýyýsý birbirine þýk köprülerle baðlanmýþ. Roma, Ýslam ve Hristiyan etkilerini içinde barýndýrdýðý söyleniyor. Eski þehir(old town), Yahudi mahallesi, nehir kýyýsý kafe ve restaurantlarý, benim gönlümün kaldýðý seramik dükkanlarý, flamenko okullarý ve etkileyici mimarisi ile hoþça vakit geçirecek bir kent.
Sevilla, düz bir kent. Yürüyerek ya da bisikletle kolayca keþfetmek mümkün. Çok büyük bir katedral var. Ýhtiþamý dillere destan. Giralda adý verilen bir çan kulesi ilk önce minare olarak yapýlmýþ daha sonra çan kulesine çevrilmiþ.
Kristof Colomb'un mezarýnýn bu katedralde olduðu bilgiler arasýnda..
Giralda Çan Kulesi
.jpg)
Sevilla'da çok sayýda kilise, sokaklarda dini içerikli resimler var. Bende çok dindar bir kentte geziyorum duygusu yarattý. Konuþtuðum insanlar bu gözüken dindarlýðýn toplumsal yaþam içinde çok da egemen olmadýðýný söyledi. Bu kiliseleri ziyaret etmek önemli bir turistik aktivite... Hristiyanlýk satýlýyor demek istiyorum.
Sevilla'nýn bence en ikonik meydaný Ýspanya Meydaný. 1929’da Ýbero Amerika Fuarý için inþa edilmiþ. Büyüleyici mimarisi çok ýþýltýlý. Ben bu meydanda saatler geçirdim. Buradan birkaç fotoðraf ile devam edelim.
Boða güreþi arenasý. Büyük þehirlerde boða güreþinin çok yaygýn olmadýðý söylendi ama Sevilla'da ve ziyaret ettiðim beyaz köylerden Ronda'da vardý. Sonbahar ve kýþ sezonunda kapalý. Matadorlarýn Ýspanya'nýn en zengin insanlarý olduðu söylendi. Bu fotoðraftaki kapýlar, boðalarýn arenaya girdikleri kapýlar. Hiçbir þekilde onaylamasam da Ýspanyol kültürünün dünyada bilinen bir ögesi olduðu için bu fotoðrafý buraya býrakýyorum.
Sevilla Turunç aðaçlarý içinde çok keyifli bir kent. Yapacak çok þey gezecek çok yer var.
Son olarak beyaz köylerden(Pueblos Blancos) iki fotoðraf paylaþarak yazýyý bitireyim. Bundan sonraki duraðým çok sevdiðim Lizbon..
Ronda.. Sevilla'ya birkaç saat mesafede, bir kanyonun iki yakasýna kurulmuþ çok þirin bir köy...
Setenil de las Bodegas..
Yazýyý bitirme zamaný geldi belki geçti bile.. Endülüs'de yer alan birçok yer dünya mirasý listesinde. Bu hikaye benim Endülüs hikayem.. Benim yazýlarýmýn hiçbirisi tanýtým yazýsý deðil. Benim gözlemlerim ve yorumlarýmdan oluþuyor. Elbette bu yazýyý yazdýran Endülüs. Bu yazý "Güzin'ce" bir Endülüs. Endülüs'de gördüklerim zaman zaman beni sözsüz býraktý. Gittiðim ve etkilendiðim yerlere daha sonra tekrar gitmek isterim. Daha çok anlamak, her türlü duygusu ile yeniden buluþmak için.. Dilerim ikinci kez gitme þansým olur.
Güzin TÜMER
"Güzin TÜMER" bütün yazýlarý için týklayýn...
"Yolculuk, önce seni sözsüz býrakýr sonra da iyi bir hikaye anlatýcýsýna dönüþtürür." bu söyleyiþi bir yerden duymuþtum. Endülüs'e gittim, heyecanlandým, gördüm. Þimdi sýra benim Endülüs hikayemde..
Ýspanya'da ikinci duraðýmdý Endülüs. Ýspanya'nýn güneyinde yer alan özerk bir bölge Endülüs. Bu bölge; Sevilla, Granada, Malaga, Cordoba, Almería, Cadiz, Huelva ve Jaén gibi þehirleri içine alýyor.
Harita internetten alýnmýþtýr.
Ben Cordoba, Granada ve Sevilla'da aidiyet yaþayacak kadar kaldým. Tedirgin olmadan gezmenin ve saate bakmadan gece yarýlarýna kadar sokakta olmanýn tadýný çýkardým.
Sanýrým Ýstanbul'da geç saatlere kadar böyle gezemezdim. "Erkekçe" bir tavýr ile gece eve dönerken mahalle kafelerinde bir bira yuvarlamak isteði hissettiðim güvenin sonucuydu.
Endülüs, Roma, Hristiyan, Müslüman ve Yahudilerin derin izler býraktýðý bir coðrafya. Bu topraklarda geçmiþte bilim, sanat, felsefe ve çok kültürlülüðün zirve yaptýðý bir dönem yaþanmýþ. Bugüne kalanlar ise katedraller, kiliseler, hamamlar, sinagoglar maalesef sonradan yapýlan eklemelerle kiliseye döndürülmüþ camiler, "Juderia" adý verilen Yahudi mahalleleri...
Hristiyan ve Ýslami sembollerin iç içe geçtiði bir mimari doku ve çok kültürlü bir yaþam biçimi..
Ýber Yarýmadasý antik çað döneminin sonunda Romalýlarýn eline geçmiþ. Romalýlardan sonra özellikle Endülüs bölgesi yaklaþýk 800 yýl Müslümanlarýn hükümranlýðýnda kalmýþ. El Hamra, Kurtuba Camii gibi muhteþem yapýlara imza atmýþlar.
Endülüs'de zaman içinde kurulan þehir devletçikler ve onlarýn arasýndaki çatýþmalar Ýslam’ýn hükümranlýðýný zayýflatmýþ. Baþýndan beri o topraklarý almak isteyen Hristiyanlar bu mücadeleyi kazanýnca, 1492'de Müslümanlar bu topraklarý Hristiyanlara kaptýrmak zorunda kalmýþlar.
Benim ziyaret ettiðim Cordoba, Granada ve Sevilla'da Yahudiler kývrýmlý ve dar sokaklardan oluþan kentteki yaþamdan biraz izole olan korunaklý mahallelerde yaþamýþ. Yahudilerin Roma imparatorluðu döneminden beri orada var olduklarý söyleniyor. Romalýlardan sonra bu coðrafyada egemenlik kuran Vizigotlar onlarý Hristiyanlaþtýrmak için çok baský uygulamýþlar.
Vizigotlardan sonra bu topraklarýn sahibi Müslümanlar olmuþ. Müslümanlarýn hakimiyeti döneminde Yahudiler ile Müslümanlar bilim, sanat, ticaret gibi alanlarda birlikte çalýþmýþlar. Avrupa'nýn kültürel birikimine büyük katký vermiþler.
Müslümanlarýn yaklaþýk 800 yýllýk hakimiyetinin ardýndan bu topraklar Hristiyanlarýn eline geçmiþ.
Yahudileri Hristiyanlaþtýrmak için þiddetli baský uygulanmýþ. Kimi zaman dinlerini saklamak zorunda kalmýþlar.
Ne kadar tanýdýk deðil mi? Tarih tekerrürden ibaret. Bu coðrafyada da Ermenilerin, Yahudilerin kimliklerini saklamasý gibi... Baský ve dýþlanma korkusu ile...
Cordoba. Juderia adý verilen Yahudi mahalleleri dar sokaklardan oluþuyor. Mahalleye giren çýkaný kontrol etmek amacýyla bu sokak biçimi tercih edilmiþ.
Þimdi benim kafamý çok meþgul eden soruya gelelim. Neden Yahudiler kendi kimlikleri ile huzur içinde yaþayamamýþlar? Neden bu kadar çok baský görmüþler? Yazarýnýz çalýþtý ama her vereceðiniz katký biraz daha bu konuda derinleþmemize neden olabilir.
Ýsa'yý Allah'ýn oðlu olarak görmeyen Yahudiler, kilise tarafýndan Ýsa'nýn ölümünden sorumlu tutulmuþlar. Ayrýca ticaret, bilim gibi alanlarda etkin bir þekilde yer almýþlar. Yahudilerin ekonomik gücü bazý dönemlerde düþmanlýða ve kýskançlýða yol açmýþ. Tarih boyunca Yahudi karþýtlýðýnýn en sýk görülen biçimi Yahudilere karþý baþlatýlan çoðunlukla arkasýnda devlet olan þiddet içeren ayaklanmalar. Bu ayaklanmalarda çok sayýda Yahudi öldürülmüþ.
Benim Endülüs'teki ilk duraðým Cordoba idi. O arada Valencia'da þimdiye kadar görülmemiþ þiddette yaðmur yaðýyordu. Cordoba felaket boyutunda olmasa da yaðmurluydu. Bu insanýn biraz hareket kabiliyetini azaltmasýna raðmen azimli gezgininiz yaðmura çok aldýrmadan yoluna devam etti.
Bilindiði üzere Sefaradlar kökenleri Ýber yarýmadasýna dayanan Yahudi topluluklarý. Hristiyan krallýklarýnýn Ýber Yarýmadasýný yeniden keþfetmelerinden sonra Yahudiler için zorlu dönem baþlamýþ. Yarýmadadan baskýlar nedeniyle ayrýlmak zorunda kalmýþlar. Dünyanýn farklý yerlerine kaçmýþlar. Osmanlý'ya giden Seferadlar ekonomi, týp ve bilim alanýnda önemli roller üstlenmiþler. Dilleri Ladino'yu ve müziklerini Osmanlý'ya taþýmýþlar, Osmanlý kültürüne zenginlik katmýþlar. Cordoba'da çok sayýda mini müze var. Bunlardan biri Yahudi cemaatinin tarihini ve kültürüne iliþkin aksesuarlarý sergileyen Casa de Seferad, Seferad Müzesi. Bu müzeyi ziyaret ettiðimde avlusunda bir mini konser vardý. Þarkýlardan biri hepimizin çok iyi bildiði "katibim" þarkýsýydý. Çok hoþ bir aný oldu benim için. Aksansýz bir Türkçeyle þarkýyý seslendiren arkadaþa sordum "Türkçeyi nerede öðrendiðini" o da "hiç Türkçe bilmediðini" söyledi. Bu bir seferad þarkýsýydý. O dönemde "vatansýz" kalan sefaradlar þarkýlarýna tutunarak gittikleri yerde aidiyet duygusu geliþtiriyorlardý belki de.. Dikkat yazar yorum yaptý.
Cordoba'da muhteþem manzaralý bir evde kaldým. Bu evi güzel balkonu için seçmiþtim. Balkonda þarap içme hayali ile gittim. "Misafir umduðunu deðil bulduðunu yer" söyleyiþine uygun olarak bu þahane balkonda kahvaltý etme þansým oldu.
Cordoba düz bir kent... Yürümek ve bisiklet kullanmak için çok uygun. Ben tabana kuvvet diyerek kenti yürüyerek keþfettim. Cordoba Gualdalquivir nehrinin kýyýsýna kurulmuþ. Bu Nehir'e Arapça'da "büyük nehir" anlamýndaymýþ. Endülüs'deki tüm nehir adlarýný telaffuz etmek çok zor. Bu nehrin adý Arapçadan Ýspanyolcaya evrilmiþ. Ne Arapça ne Ýspanyolca olan nehir adlarýný doðru þekilde telaffuz edemediðimi telaffuz ettiysem bile aklýmda tutamadýðýmý bir not olarak ekleyeyim. Ýspanyolca içinde çok sayýda Arapça kelime olduðu söylendi. Cordoba'da nehrin iki kýyýsý köprülerle birbirine baðlanmýþ. Üç büyük köprü var. En popüleri Roma Köprüsü.
Bu Köprü Romalýlar tarafýndan yapýlmýþ. Onlarca kez deðiþikliðe uðramýþ. Turistlerin uðrak yeri... Bu köprüden þehrin tarihi "old town" bölümüne geçilebiliyor.
Yahudi mahallesinden..
Cordoba'da çiçekli cadde. Çok iyi pazarlanmýþ sokakcýk. Ýyi bir turistik numara... Mevsim nedeniyle beklediðim gibi çiçekli deðildi. Yahudi mahallesinin içinde daracýk kýsacýk bir sokak. Mahallenin içindeki sokak duvarlarýnda çok sayýda saksý var. Ben hayalimde kýrmýzý sardunyalarý saksýlara yerleþtirerek gezdim. Yaðmurlu havada bile çok kalabalýktý. Baharda inanýlmaz güzel olduðunu düþünüyorum. Bahar mevsiminde çok kalabalýk olduðunu düþününce hayalimdeki sardunyalarla gezmenin daha cezbedici geldiðini itiraf etmeyelim. Hediyelik eþya dükkanlarýnda yapma çiçekli renkli saksýlar alýcýlarýna göz kýrpýyordu.
Kurtuba/ Cordoba cami katedralin hemen yanýndaki Roma köprüsüne açýlan meydan"
"Mezquita" Ýspanyolcada "cami" anlamýnda. Bu muhteþem yapý tarihte hem cami hem katedral olarak kullanýlmýþ. Romalýlar döneminde ilk olarak tapýnak daha sonra küçük bir kilise Müslümanlarýn hakimiyetinde muhteþem bir cami yapýlmýþ ayný yere. Katolik istilasýndan sonra bir bölümü Katedrale dönüþtürülmüþ. Abartý noktasýnda çok süslü bir katedral. Kurtuba/ Cordoba camiinin asaleti ile katedralin çirkinliði at baþý gidiyor desem fazla olmaz.
Cordella Meydaný. Bu meydana 11:00 gibi gittiðim için bomboþtu. Ýspanya'da tam çalýþma saatlerinin nasýl olduðunu anlayamadým. Öðlen dinlenme saati olan "siesta"yý hepimiz biliriz. Bunu da öðlen 15:00 17:00 olarak bilirdim. Kimi kafeler dokuzdan sonra kimileri 16.00’dan sonra yemek servisi yapmýyor. Hala tam anlamýþ deðilim. Eminim bu meydan gece çok renkli oluyordur.
Þehrin eski bölümünde bir meydan.
Cordoba'dan Granada'ya geçtim. Granada Ýspanyolcada nar anlamýnda. Nar kentin sembolü. Narýn kentin tarihi geçmiþini ve çok kültürlülüðü temsil ettiði söyleniyor. El Hamra içinde yerde seramik süslemeler vardý. El Hamra videosunda yerdeki seramikten yapýlmýþ nar süslemeyi görmek mümkün. Hediyelik eþya dükkanlarýnýn vazgeçilmezi.
Genç nüfusun çok olduðu bir üniversite þehri Granada. Her daim kalabalýk olan çok sayýda kafesi ve düzgün þehirleþmesi ilk gözüme çarpanlar. Toplu taþým araçlarýnýn çokluðu, havuzlu, þýk çok sayýda meydan büyüklük konusunda yine beni yanýlttý. En çok yürüdüðüm kentlerden biri oldu.
Granada yýlýn her ayýnda çok turist alan bir kent... Bunun en önemli nedeni El Hamra sarayý ya da Alhambra...
El Hamra sarayýnýn yaný sýra Granada'da keþfedecek çok þey var. Sacremento ve Albaicin mahalleleri gezmeye doyamadýðým mahalleler..
Sacremento, çingene topluluklarýnýn yerleþtiði bir mahalle. Çingene topluluklarý tepenin yamaçlarýna doðru maðara evleri inþa etmiþler. Bugün bu maðara evleri tanýmak çok zor. Birkaç maðara ev gördüm. Biri müze haline getirilmiþ. Diðer birkaç tanesinde de Flamenko gösterileri vardý. Maðarada flamenko izlemenin bir bedeli olduðunu söylemek fazla olmaz. Maðarada izlemenin de tamamen turistik tuzak olduðunu söyleyebilirim.
Kimi flamenko belgesellerinde izlediðim maðara evler, çingene yaþamý ya da kalabalýklar içinde dans eden çocuk flamenkocular, sokaklara taþan flamenko sesleri... Bunlarýn hiçbirisine tanýklýk etmedim. Daha fazlasýnýn hayal etmiþtim ama..
Müze haline getirilmiþ bir maðara ev. Maðara anlamýna gelen Ýspanyolca "cueva" kelimesi ile birçok yerde karþýlaþmak mümkün. Ama maðara adý kalmýþ kendisi pek görünürlerde yok.
Flamenko'da söz edilmesi gerekenlerden. Ben de birkaç kez izleme þansýna sahip oldum Benim tercih ettiðim müzik türü deðil. Endülüs'e gidip dinlememek ve izlememek olmazdý .Doðruyu söylemek gerekirse erkek çocuk dansçýlarý izlemeyi seviyorum. Kýz çocuk flamenkocular sanki yaþlarýndan çok büyük bir iþe kalkýþmýþ gibi geliyor. Onlarý küçük kadýnlar olarak görmek bana iyi gelmiyor. Belki bu yaklaþýmým ülkedeki iklim ile ilgilidir. Endülüs'den kök alan Flamenko, müslüman ve yahudi ezgileri, ispanyol halk þarkýlarý ve çingene topluluklarýnýn ritm duygusu ile beslenmiþ bir müzik türü. Dans ve þarkýyla bezenmiþ. Rengarenk giysilerle görsel bir þenlik haline gelmiþ. Flamenkonun yöreye göre farklýlýk gösterdiði söylendi.
Albaicin, Granada'nýn en eski ve tarihi mahallesi. Paket taþlý iniþli çýkýþlý dar sokaklarýnda kaybolarak gezdim. Her kaybolma serüvenim bana sürprizler sundu. Karþýma çýkýveren kiliseler, küçük meydanlar, kafeler "iyi ki kaybolmuþum" dedirtiyordu bana.. Beyaz badanalý evler içimi ýsýttý. Sacremento'da "cueva" adý verilen maðara evler var. Bu mahalledeki evlerin adý "carmen". Ýçki ikram edilmeyen Arap restaurantlarýnýn da bu mahalle içinde bir renk olduðu söylemeliyim. Granada merkezde Arap ürünleri satýlan bir kapalý pazar var.
Albaicin'in beyaz badanalý evleri
Bu mahalle Granada'da en çok sevdiðim yer oldu. Bütün bunlarýn üstüne El Hamra sarayýna bakan bir tepeye kurulmuþ.
Benim de Granada öðrendiðim "Cueva" ve "Carmen" karþýlaþtýrmasý. "Cueva" bilindiði üzere Sacramento mahallesinde kayalara oyulmuþ maðara evler.. "Carmen" ise Albaicin bölgesinde sýkça görülen Araplardan kalan yüksek duvarlý, geniþ bahçeleri olan geleneksel evler. Bazý evlerin üzerinde "Carmen" diye yazýyordu. Anlamakta zorluk çekmiþtim. Benim bildiðim Carmen ünlü bir opera. Burada karþýlaþtýðým "Carmen" benim bildiðimin çok dýþýndaydý. Yazar kendi çektiði zorluðu çekmemeniz için size durumu açýklamayý uygun gördü.
Granada'da bir sürü kilise ve büyük bir katedral var. Bunlar benim ilgim dýþýnda, ama büyük katedralin ve kiliselerin önüne oturmuþ resim yapan gençlerin daha çok ilgimi çektiðini söyleyebilirim.
Granada'da benim aklýmda kalan þeylerden biri yerdeki paket taþlarýnýn döþenme þekliydi. Þehre ait bir özellik olmuþ. Bazý önemli mekanlarýn önünde desenler oluþturacak þekilde taþlar yerleþtirilmiþ. Burada gezen turistlere tavsiyem etrafa bakarken arada yerlere bakmak.
Bu yerdeki deseni fark etmek umduðunu gökte deðil yerde bulmak gibiydi benim için.
Yerlere dikkat!
Sevilla, Endülüs'ün baþkenti. Guadalquvir nehrinin kýyýsýna kurulmuþ, iki kýyýsý birbirine þýk köprülerle baðlanmýþ. Roma, Ýslam ve Hristiyan etkilerini içinde barýndýrdýðý söyleniyor. Eski þehir(old town), Yahudi mahallesi, nehir kýyýsý kafe ve restaurantlarý, benim gönlümün kaldýðý seramik dükkanlarý, flamenko okullarý ve etkileyici mimarisi ile hoþça vakit geçirecek bir kent.
Sevilla, düz bir kent. Yürüyerek ya da bisikletle kolayca keþfetmek mümkün. Çok büyük bir katedral var. Ýhtiþamý dillere destan. Giralda adý verilen bir çan kulesi ilk önce minare olarak yapýlmýþ daha sonra çan kulesine çevrilmiþ.
Kristof Colomb'un mezarýnýn bu katedralde olduðu bilgiler arasýnda..
Giralda Çan Kulesi
Sevilla'da çok sayýda kilise, sokaklarda dini içerikli resimler var. Bende çok dindar bir kentte geziyorum duygusu yarattý. Konuþtuðum insanlar bu gözüken dindarlýðýn toplumsal yaþam içinde çok da egemen olmadýðýný söyledi. Bu kiliseleri ziyaret etmek önemli bir turistik aktivite... Hristiyanlýk satýlýyor demek istiyorum.
Sevilla'nýn bence en ikonik meydaný Ýspanya Meydaný. 1929’da Ýbero Amerika Fuarý için inþa edilmiþ. Büyüleyici mimarisi çok ýþýltýlý. Ben bu meydanda saatler geçirdim. Buradan birkaç fotoðraf ile devam edelim.
Boða güreþi arenasý. Büyük þehirlerde boða güreþinin çok yaygýn olmadýðý söylendi ama Sevilla'da ve ziyaret ettiðim beyaz köylerden Ronda'da vardý. Sonbahar ve kýþ sezonunda kapalý. Matadorlarýn Ýspanya'nýn en zengin insanlarý olduðu söylendi. Bu fotoðraftaki kapýlar, boðalarýn arenaya girdikleri kapýlar. Hiçbir þekilde onaylamasam da Ýspanyol kültürünün dünyada bilinen bir ögesi olduðu için bu fotoðrafý buraya býrakýyorum.
Sevilla Turunç aðaçlarý içinde çok keyifli bir kent. Yapacak çok þey gezecek çok yer var.
Son olarak beyaz köylerden(Pueblos Blancos) iki fotoðraf paylaþarak yazýyý bitireyim. Bundan sonraki duraðým çok sevdiðim Lizbon..
Ronda.. Sevilla'ya birkaç saat mesafede, bir kanyonun iki yakasýna kurulmuþ çok þirin bir köy...
Setenil de las Bodegas..
Yazýyý bitirme zamaný geldi belki geçti bile.. Endülüs'de yer alan birçok yer dünya mirasý listesinde. Bu hikaye benim Endülüs hikayem.. Benim yazýlarýmýn hiçbirisi tanýtým yazýsý deðil. Benim gözlemlerim ve yorumlarýmdan oluþuyor. Elbette bu yazýyý yazdýran Endülüs. Bu yazý "Güzin'ce" bir Endülüs. Endülüs'de gördüklerim zaman zaman beni sözsüz býraktý. Gittiðim ve etkilendiðim yerlere daha sonra tekrar gitmek isterim. Daha çok anlamak, her türlü duygusu ile yeniden buluþmak için.. Dilerim ikinci kez gitme þansým olur.
Güzin TÜMER
"Güzin TÜMER" bütün yazýlarý için týklayýn...