Sebahattin Karaca
ÝKÝ ESER ÝKÝ TARÝH…
Pers Anýt Mezarý
(Susa Kralý Abradatos ve Panthea’nýn Mezarý)
MÖ 546 yýlýnda Pers Kralý Kyros, 14 gün süren savaþ sonrasýnda Lidya Krallýðý topraklarý olan Sardes’i ele geçirdi. Lidya Kralý Kriosos’u ise esir aldý.
Herodot'a göre Kyros, savaþtan sonra Kriosos Ýran’a göndermiþ ve orada kendisine iyi ve saygýlý davranmýþtýr.
Lidya Krallýðýnýn çökmesinin ardýndan Perslerin batýya ilerlemesi sonucu Yunanlýlar ve þehir devletleri olan Ýyonlar ile Perslerin arasýna husumetin girmesine yol açtý. Ýlerleyen yýllarda husumet büyüdü ve Ýyon ayaklanmalarý ile devam etti. Ardýndan Lade savaþý baþladý. Diðer Ýyon kentleri ile birlikte hareket eden Phokaialýlar (Foçalý Ýyonlar) savaþa dahil oldu. Savaþ Perslerin galibiyeti ile son buldu.
Foçalý Ýyonlarýn savaþa katýlmasýna kýzan Pers Kralý Kyros, askeri dehaya sahip olan komutan Harpagos’u ve ordusunu Phokaia’ya (Foça) gönderdi. Foçalý Ýyonlar teslim olmadýlar. Bir gecede deniz yoluyla þehri terk ettiler. Böylece kültür, sanat ve ticarette dönemin parlamýþ yýldýzý olan Phokaia, Perslerin eline geçti. Bu sýrada Kyros’un yakýn arkadaþý olan, savaþlarda hep birlikte hareket eden ve son savaþta ölen Susa Kralý Abradatos ve kocasý Abradatos’un ölümüne dayanamayarak intihar eden eþi Panthea için Kyros kütle taþý oydurtarak mezar yaptýrmýþ ve buraya defnedilmesini saðlamýþtýr. Sokrates’in öðrencilerinden olan Ksenophon anýt mezarý ziyareti esnasýnda kayaya kabartma þeklinde yazýlmýþ “Abradatos ve eþi Panthea” isimlerini gördüðünü eserlerinde belirtmiþtir.
Osmanlý Köprüsü
Ýzmir’den Foça’ya gelen yol, Ilýpýnarý geçtikten hemen sonra Yumru Kayalara doðru döner, eski adý Þehr-i Kebir (Iþýkköy) olan Foça’nýn en eski köyü ile þimdiki Eski Baðarasý’ndan da daha eski olan Camili Maðra’dan (Mera) geçer ve Yenifoça’ya doðru devam ederdi. Mala çayýnýn üzerinde bulunan köprüyü de geride býraktýktan sonra Bahçecik bölgesinin ortasýndan Arpa deresine ulaþýrdý.
Bu yolu takip ederek Foça’ya gelen develer, katýrlar, at arabalarý Pers mezarlýðýnýn yanýndan saða doðru ilerler ve Arpa deresinin en sýð olduðu yerden geçerdi. Oradan Açýk Tarým Ceza Evi’nin bulunduðu Söðütcük’e ardýndan Hacýlar Limaný’na devam ederek þimdiki Belediye yerleþkesinin üst kýsmýnda bulunan Yeni Mezarlýðýn yoluna ulaþýrdý.
Yol su depolarýnýn yanýndan iner, Osmanlý mezarlýðýnýn ortasýndan geçerek bir zamanlar Kaan Oteli olan þimdiki Akbank binasýnýn yanýndaki Köprü Baþý’ndan Foça’ya girilirdi.
Bu güzergâh 1900 yýlýna kadar kullanýldý. 1890’larda Foça Limaný geniþletilerek uluslararasý limana dönüþtü. Hareketlilik ve ticaret arttý. Eski yollarýn yetersiz olduðu ortaya çýktý. Yollarýn geniþletilmesi, güzergahýn deðiþmesi ve yeni köprü ya da menfezlerin yapýlmasý kaçýnýlmaz oldu.
Bu baðlamda yol güzergahý, Pers mezarlýðýnýn yaný baþýna, Arpa deresinin üstüne 1900 yýlýnda yapýlan taþ köprü ile deðiþti.
Yol güzergahýnýn, Ýzmir Valisi Kazým Dirik zamanýnda 1930’lu yýllarda bir kere daha deðiþmesi sonucu halen kullanýlmakta olan köprünün önemi azaldý.
Buna karþýn 1930’larda yolun deðiþimi ile birlikte Eski Baðarasý Camili Maðra bölgesinden þimdiki yerine yani Kayalý Maðra (Mera) bölgesine taþýndý.
Bu arada son birkaç on yýl içinde Baðarasý’nýn önemli bir kýsmý imara, dolayýsýyla yapýlaþmaya açýlýnca Camili Maðra ve Kayalý Maðra neredeyse birleþti.
“Baðlar arasý” bölgesinde bulunan ve “Foça Karasý” üzümleriyle dünyaya ün salmýþ baðlardan hemen hemen hiç eser kalmadý.
“Asmasý köklenen salkýmýn suyu, tanenin üstünde kurudu”
05.04.2024
Sebahattin Karaca
sebahattinkaraca35@hotmail.com
www.sebahattinkaraca.com
Pers Anýt Mezarý
(Susa Kralý Abradatos ve Panthea’nýn Mezarý)
MÖ 546 yýlýnda Pers Kralý Kyros, 14 gün süren savaþ sonrasýnda Lidya Krallýðý topraklarý olan Sardes’i ele geçirdi. Lidya Kralý Kriosos’u ise esir aldý.
Herodot'a göre Kyros, savaþtan sonra Kriosos Ýran’a göndermiþ ve orada kendisine iyi ve saygýlý davranmýþtýr.
Lidya Krallýðýnýn çökmesinin ardýndan Perslerin batýya ilerlemesi sonucu Yunanlýlar ve þehir devletleri olan Ýyonlar ile Perslerin arasýna husumetin girmesine yol açtý. Ýlerleyen yýllarda husumet büyüdü ve Ýyon ayaklanmalarý ile devam etti. Ardýndan Lade savaþý baþladý. Diðer Ýyon kentleri ile birlikte hareket eden Phokaialýlar (Foçalý Ýyonlar) savaþa dahil oldu. Savaþ Perslerin galibiyeti ile son buldu.
Foçalý Ýyonlarýn savaþa katýlmasýna kýzan Pers Kralý Kyros, askeri dehaya sahip olan komutan Harpagos’u ve ordusunu Phokaia’ya (Foça) gönderdi. Foçalý Ýyonlar teslim olmadýlar. Bir gecede deniz yoluyla þehri terk ettiler. Böylece kültür, sanat ve ticarette dönemin parlamýþ yýldýzý olan Phokaia, Perslerin eline geçti. Bu sýrada Kyros’un yakýn arkadaþý olan, savaþlarda hep birlikte hareket eden ve son savaþta ölen Susa Kralý Abradatos ve kocasý Abradatos’un ölümüne dayanamayarak intihar eden eþi Panthea için Kyros kütle taþý oydurtarak mezar yaptýrmýþ ve buraya defnedilmesini saðlamýþtýr. Sokrates’in öðrencilerinden olan Ksenophon anýt mezarý ziyareti esnasýnda kayaya kabartma þeklinde yazýlmýþ “Abradatos ve eþi Panthea” isimlerini gördüðünü eserlerinde belirtmiþtir.
Osmanlý Köprüsü
Ýzmir’den Foça’ya gelen yol, Ilýpýnarý geçtikten hemen sonra Yumru Kayalara doðru döner, eski adý Þehr-i Kebir (Iþýkköy) olan Foça’nýn en eski köyü ile þimdiki Eski Baðarasý’ndan da daha eski olan Camili Maðra’dan (Mera) geçer ve Yenifoça’ya doðru devam ederdi. Mala çayýnýn üzerinde bulunan köprüyü de geride býraktýktan sonra Bahçecik bölgesinin ortasýndan Arpa deresine ulaþýrdý.
Bu yolu takip ederek Foça’ya gelen develer, katýrlar, at arabalarý Pers mezarlýðýnýn yanýndan saða doðru ilerler ve Arpa deresinin en sýð olduðu yerden geçerdi. Oradan Açýk Tarým Ceza Evi’nin bulunduðu Söðütcük’e ardýndan Hacýlar Limaný’na devam ederek þimdiki Belediye yerleþkesinin üst kýsmýnda bulunan Yeni Mezarlýðýn yoluna ulaþýrdý.
Yol su depolarýnýn yanýndan iner, Osmanlý mezarlýðýnýn ortasýndan geçerek bir zamanlar Kaan Oteli olan þimdiki Akbank binasýnýn yanýndaki Köprü Baþý’ndan Foça’ya girilirdi.
Bu güzergâh 1900 yýlýna kadar kullanýldý. 1890’larda Foça Limaný geniþletilerek uluslararasý limana dönüþtü. Hareketlilik ve ticaret arttý. Eski yollarýn yetersiz olduðu ortaya çýktý. Yollarýn geniþletilmesi, güzergahýn deðiþmesi ve yeni köprü ya da menfezlerin yapýlmasý kaçýnýlmaz oldu.
Bu baðlamda yol güzergahý, Pers mezarlýðýnýn yaný baþýna, Arpa deresinin üstüne 1900 yýlýnda yapýlan taþ köprü ile deðiþti.
Yol güzergahýnýn, Ýzmir Valisi Kazým Dirik zamanýnda 1930’lu yýllarda bir kere daha deðiþmesi sonucu halen kullanýlmakta olan köprünün önemi azaldý.
Buna karþýn 1930’larda yolun deðiþimi ile birlikte Eski Baðarasý Camili Maðra bölgesinden þimdiki yerine yani Kayalý Maðra (Mera) bölgesine taþýndý.
Bu arada son birkaç on yýl içinde Baðarasý’nýn önemli bir kýsmý imara, dolayýsýyla yapýlaþmaya açýlýnca Camili Maðra ve Kayalý Maðra neredeyse birleþti.
“Baðlar arasý” bölgesinde bulunan ve “Foça Karasý” üzümleriyle dünyaya ün salmýþ baðlardan hemen hemen hiç eser kalmadý.
“Asmasý köklenen salkýmýn suyu, tanenin üstünde kurudu”
05.04.2024
Sebahattin Karaca
sebahattinkaraca35@hotmail.com
"Sebahattin Karaca" bütün yazýlarý için týklayýn...