Sebahattin Karaca
FOÇA’NIN DENÝZLERÝ TARÝHÝ BULGU KAYNIYOR..
Foça dahil olmak üzere deniz kenarýnda kurulmuþ 3000 yýllýk Antik kentlerin, karada olduðu gibi denizleri de tarihi bulgu yataðýdýr.
TARÝHÝ ESER ZENGÝNÝ OLAN, ANTÝK KENT DENÝZLERÝ..
Bayraklý ’da bulunan Antik Kent Symrna’nýn hemen karþýsýndaki, Ýzmir körfezinin Bayraklý - Bornova - Alsancak arasýnda kalan kýsmý temizleniyordu. Temizlik öyle bizim ara sýra basýnda gördüðümüz gibi kýyýda ve insan gücüyle ya da dalgýçlarýn marifetiyle yapýlmýyordu. Belçika’nýn Big Boss firmasýna ait koca koca gemiler iþ baþýndaydý. Üzerinde kurulu düzenekle oldukça büyük bir gemi, 2 metreküplük kepçesini denizin dibini indiriyor, ayarlanmýþ mekanik sayesinde dipteki çamuru alýyor, yukarý çekiyor ve yaný baþýndaki tabaný düz mavnaya býrakýyordu. Mavna dolunca, çamuru boþaltmak için körfezin çýkýþýna doðru yola koyulduðunda, baþka bir mavna temizlik gemisine çoktan yanaþmýþ oluyordu. Körfezde bu temizlik aylarca sürdü.
Aradan birkaç sene geçti. Alsancak Limaný geniþletildi. Yolcu yanaþtýðý kýsým yerinde saydý ama konteyner taþýyan yük gemileri için oldukça büyük bir liman yapýldý. Gerekli alaný yaratmak üzere deniz dolduruldu. Ýskele için ise ne kadar beton döküldüðünün hesabýný bilmek mümkün deðil. O günün koþullarýnda pek çok sebepten ve de ihtiyaçtan doðru bir yatýrýmdý. Hala Ýzmir, Ege, Türkiye bu limandan en üst seviyede fayda görüyor.
Antik Kent Kyme (ALÝAÐA)
Gelelim Aliaða’ya, içinde Antik Kent Kyme’yi barýndýran Aliaða, bilindiði üzere ayný zamanda da aðýr sanayi bölgesidir. Aliaða Ýçinde rafineri dahil sayýsýz büyük kuruluþlar, fabrikalar, çok sayýda liman barýndýrýyor. Hammadde ithalatý, sanayi ürünü ihracatý bakýmýndan Ege’nin hatta Türkiye’nin göz bebeði olduðu için son 30 yýlda irili ufaklý 10’a yakýn liman daha yapýldý. Her birisi ayrý ayrý amaca ve ayrý ayrý firmalarýn ihtiyaçlarýna cevap veriyor. Bütün bu olup bitenlerin yaný sýra Kyme’nin çok yakýnýnda denizden çýkarýlan bir insan boyundaki “Koþan Atlet Heykeli” Ýzmir Arkeoloji Müzesi’nde sergilenen en önemli eserlerinden biridir. *Bakýnýz “Foçalý balýkçý koþan atlet heykeli izinde”
Antik Kent Eryhrai (ÇEÞME)
Ayný durum Antik Kent Erythrai yani Çeþme merkezindeki kalenin hemen karþýsýnda vücut buldu. 2000’li yýllara kadar kýyýdan kalkan ancak küçük boyutlu olan ve giderek büyüyen yolcu gemileri için daha büyük bir liman gereði ortaya çýkýnca, hemen oracýða deniz dolgusu gerçekleþtirildi. Ardýndan bugünkü liman yapýldý. Faydalý da oldu. Çeþme uluslararasý bir kapýya, bir limana kavuþtu. Turizmine artý deðer kazandýrdý. Turizm gelirlerinin artmasýna yol açtý.
Antik Kent Phokaia (FOÇA)
Foça, en az üç bin yýllýk antik kent olan ve özellikle MÖ.VI. yüzyýlda içinde kültür, sanat, gemi yapýmý, ticaretle uðraþan baþarýlý Ýyonlarýn yaþadýðý bir þehirdi. Hatta o dönemde Foça, kültür ve sanat aracýlýðý ile Akdeniz kýyý kentlerine medeniyeti yayan, Karadeniz’de Samsun, Akdeniz’de Marsilya’yý kuran Ýyonlarýn memleketiydi.
Antik Kent Phokaia’nýn üzerinde yaþayan günümüz insanýnýn önemli bir bölümü, Foça’nýn parlak geçmiþiyle gurur duyarlar. Ýyonlardan beri Foçalýlarýn kullandýklarý 2 liman vardýr. Bunlar Büyükdeniz ve Küçük deniz limanlarýdýr. Bu limanlar adeta iç deniz, göl veya körfez gibidir. Çok korunaklýdýr. Bu bakýmdan 1990’larda Büyükdeniz’e yat limaný 2010’lar da ise yine Büyükdeniz’de Fener burnunun korunaklý iç kýsmýna Balýkçý teknelerinin ihtiyacýný karþýlamak amacýyla bir liman daha yapýldý. Bir baþka kýyý ve liman düzenlemesi 50’li yýllarda Küçükdeniz’de yapýlmýþtý. Ýlk yapýlan doðru idi, son yapýlan da doðru oldu. Aksini söylemek mümkün deðil.
Ancak þunu da not düþmeden edemeyeceðim. Sanýyorum yýl 1990’dý. Maalesef ayný firma olan Big Boss tarafýndan Küçükdenizde de, Ýzmir Bayraklý arasýndaki körfezde yapýldýðý gibi, deniz dibi temizliði yapýldý. O güne tanýklýk ettim. Deniz dibi çamurdan temizlenirken çamurun içinde önemli tarihi bulgular var mýydý yok muydu? Bunu bilmek mümkün olamadý.
Bu arada bir kere daha vurgulamak isterim ki, burada baðlý ve limaný gerdanlýk gibi süsleyen, deðerine de deðer katan küçük balýkçý tekneleridir. Bu durum Küçükdeniz doðasýna uygun önemli bir husustur. Küçükdeniz’e eþsiz güzellik katmaktadýr.
Ayrýca Küçükdeniz kim ne derse desin, “Efsane deðil çýplak gözle görülen ve içinde yaþanan Foça’nýn Kara Taþý’nýn ta kendisidir. Bana göre Foça’nýn her tarafý birbirinden güzeldir. Ama Küçükdeniz, Foça’nýn göz bebeðidir. Koruyup kollamak hepimizin vatandaþlýk görevidir.
Antik kent Pitane (ÇANDARLI)
Þimdilerde ise Antik kent Pitane yani bugünkü adýyla Çandarlý’ya, Dünya’nýn en büyük konteyner limanlarýndan birisi yapýlýyor. Yapýlsýn, helal olsun, iyi de olur. Ýzmir artýk bu yükü taþýyamýyor. Yük, merkezden kanatlara kaymalý. Hepsi doðru. Güzel ve ülkemizin geliþimine fayda saðlayan yatýrýmlar.
Peki bu iþler nasýl yapýlýyor ya da yapýlmalý?
Ancak ülkemizin kýyýlarýnda 3000 yýl önce kurulmuþ olan Antik Kýyý Kentlerinde, yeni liman yapýmý gibi önemli projelerin inþaatýndan önce, tam olarak hangi kurumlardan nasýl görüþler alýndýðýný, izinlerin hangi kriterlere dayandýrýldýðýný, kaðýt üzerinde yazýlý olan her þeyin, alan uygulamasýna ne kadar yansýdýðýný, bilmiyorum.
Ama uðraþýmýz turizm iþimiz otelcilik olunca, deðiþik mesleklerden yerli yabancý pek çok kýymetli insan tanýmak mümkün oluyor.
Geçenlerde böyle bir þey oldu. Tesadüfen bir Alman su altý arkeoloðu ile tanýþtým. Otelin terasýnda antik kentler hakkýnda baþlattýðýmýz fikir alýþveriþi kýsa sürede ilginç ve bir o kadar da faydalý sohbete dönüþtü.
Antik Kent sularýnda dalýþ yapýp yapmadýðýný, yaptý ise nelerle karþýlaþtýðýný, batýk gemi veya tarihi deðeri olan bulgular ile karþýlaþýldýðýnda genel olarak ne gibi iþlemler yapýldýðýný sordum. Verdiði yanýtlar, yaptýðý açýklamalar çok ilginçti.
“Her ülkenin koruma yasasý ve alan uygulamalarý az da olsa birbirinden farklýdýr. Esas farklý olan ise korumanýn önemini faydasýný anlamak, gelecek nesillere karþý sorumluluk olduðunu idrak etmek, alan çalýþmalarýna önem vermek, bütçe ayýrmak, yasalara uymaktýr. Kanun yapýcýlarýnýn da, uygulayýcýlarýnýn da, daha da önemlisi halkýn bu iþi top yekun sevmesi gerekir.
Bugüne kadar farklý ülkelerde, farklý milliyete sahip su altý arkeologlarýyla çalýþtým. Kimi zaman batýklara daldýk araþtýrdýk, kimi zaman Antik kýyý kentlerinin sularýna daldýk. Antik kentlerin sularýnda rast geldiðimiz buluntularý ve tarihi deðeri olan objeleri yerinde iþaretliyor, isimlendiriyor, resmini çekiyor ve daha sonraki toplantýlarda ne olduðunu, nerelerde nasýl deðerlendirileceðini vs. konuþuyor, kurul olarak ne yapýlacaðýna karar veriyoruz.
Genel olarak buluntularý yerinde býrakmaya özen gösteriyoruz. Bazen de bir müzeye götürmek ve sergilemek kaçýnýlmaz oluyor.
Baþka bir kaçýnýlmaz konu ise; þayet bir antik kent sularýna liman yapýlacaksa iþte o zaman, ya buraya liman olmaz diyoruz, ya da o noktada ve o alanda ne kadar tarihi eser veya buluntu varsa onlarý çýkarýyor müzelerde sergiliyor veya depolarda koruyoruz. Bu iþlem yapýlmazsa liman bitiminde büyük gemiler koca gövdeleriyle, limana girip çýkarken deniz dibindeki tüm tarihi deðerleri yok eder. Böylece bir tarih silinir.”
Anlattýklarýný keyifle hatta aðzým açýk dinlerken içimden hep “olur olur, bir gün bizde de olur” diyordum.
Nitekim daha sonra yaptýðým araþtýrmalarda bizde de Su Altý Arkeologlarýnýn, Bodrum ve Antalya’da batýk dahil olmak üzere sularýmýzda ve Antik Kýyý kentlerinde bilimsel dalýþlar yaptýklarýný öðrendim
Bundan dolayý çok mutlu oldum. Umarým Foça’da da bir gün, bu türden dalýþlar resmen baþlar.
Küçük bir hatýrlatma: 27.10. 2020 tarihinde yayýnlanan yazýmda Foça iç denizinde 1649 yýlýnda batan onlarca savaþ gemisi var. Belki de bir gün ilgili kurumlar þuna bir bakalým der ve denize bilimsel dalýþý yaparlar. “Ne diyelim, Allah’tan umut kesilmez.”
*Bakýnýz (1649’da Yaþanan ve Yasaklanan “Foça Deniz Savaþý” Foça’da Yaþanan Osmanlý- Venedik Savaþý)
Önemli Not: Bu yazýyý yaklaþýk 1 ay önce bitirmiþtim. Yazý, yayýn sýrasýný bekliyordu. Tam da bu sýrada Dokuz Eylül Üniversitesi Deniz Bilimleri ve Teknoloji Enstitüsü yaptýðý araþtýrmalarda Foça Liman giriþinde bir savaþ gemisi batýðý buldu.
Bir deðil daha onlarca gemi, Foça iç limanýnda keþfedilmeyi bekliyor.
www.facebook.com/focaveizmirhaberleri/posts/4801794456527983
Sebahattin Karaca
sebahattinkaraca35@hotmail.com
www.sebahattinkaraca.com
Foça dahil olmak üzere deniz kenarýnda kurulmuþ 3000 yýllýk Antik kentlerin, karada olduðu gibi denizleri de tarihi bulgu yataðýdýr.
TARÝHÝ ESER ZENGÝNÝ OLAN, ANTÝK KENT DENÝZLERÝ..
Bayraklý ’da bulunan Antik Kent Symrna’nýn hemen karþýsýndaki, Ýzmir körfezinin Bayraklý - Bornova - Alsancak arasýnda kalan kýsmý temizleniyordu. Temizlik öyle bizim ara sýra basýnda gördüðümüz gibi kýyýda ve insan gücüyle ya da dalgýçlarýn marifetiyle yapýlmýyordu. Belçika’nýn Big Boss firmasýna ait koca koca gemiler iþ baþýndaydý. Üzerinde kurulu düzenekle oldukça büyük bir gemi, 2 metreküplük kepçesini denizin dibini indiriyor, ayarlanmýþ mekanik sayesinde dipteki çamuru alýyor, yukarý çekiyor ve yaný baþýndaki tabaný düz mavnaya býrakýyordu. Mavna dolunca, çamuru boþaltmak için körfezin çýkýþýna doðru yola koyulduðunda, baþka bir mavna temizlik gemisine çoktan yanaþmýþ oluyordu. Körfezde bu temizlik aylarca sürdü.
Aradan birkaç sene geçti. Alsancak Limaný geniþletildi. Yolcu yanaþtýðý kýsým yerinde saydý ama konteyner taþýyan yük gemileri için oldukça büyük bir liman yapýldý. Gerekli alaný yaratmak üzere deniz dolduruldu. Ýskele için ise ne kadar beton döküldüðünün hesabýný bilmek mümkün deðil. O günün koþullarýnda pek çok sebepten ve de ihtiyaçtan doðru bir yatýrýmdý. Hala Ýzmir, Ege, Türkiye bu limandan en üst seviyede fayda görüyor.
Antik Kent Kyme (ALÝAÐA)
Gelelim Aliaða’ya, içinde Antik Kent Kyme’yi barýndýran Aliaða, bilindiði üzere ayný zamanda da aðýr sanayi bölgesidir. Aliaða Ýçinde rafineri dahil sayýsýz büyük kuruluþlar, fabrikalar, çok sayýda liman barýndýrýyor. Hammadde ithalatý, sanayi ürünü ihracatý bakýmýndan Ege’nin hatta Türkiye’nin göz bebeði olduðu için son 30 yýlda irili ufaklý 10’a yakýn liman daha yapýldý. Her birisi ayrý ayrý amaca ve ayrý ayrý firmalarýn ihtiyaçlarýna cevap veriyor. Bütün bu olup bitenlerin yaný sýra Kyme’nin çok yakýnýnda denizden çýkarýlan bir insan boyundaki “Koþan Atlet Heykeli” Ýzmir Arkeoloji Müzesi’nde sergilenen en önemli eserlerinden biridir. *Bakýnýz “Foçalý balýkçý koþan atlet heykeli izinde”
Antik Kent Eryhrai (ÇEÞME)
Ayný durum Antik Kent Erythrai yani Çeþme merkezindeki kalenin hemen karþýsýnda vücut buldu. 2000’li yýllara kadar kýyýdan kalkan ancak küçük boyutlu olan ve giderek büyüyen yolcu gemileri için daha büyük bir liman gereði ortaya çýkýnca, hemen oracýða deniz dolgusu gerçekleþtirildi. Ardýndan bugünkü liman yapýldý. Faydalý da oldu. Çeþme uluslararasý bir kapýya, bir limana kavuþtu. Turizmine artý deðer kazandýrdý. Turizm gelirlerinin artmasýna yol açtý.
Antik Kent Phokaia (FOÇA)
Foça, en az üç bin yýllýk antik kent olan ve özellikle MÖ.VI. yüzyýlda içinde kültür, sanat, gemi yapýmý, ticaretle uðraþan baþarýlý Ýyonlarýn yaþadýðý bir þehirdi. Hatta o dönemde Foça, kültür ve sanat aracýlýðý ile Akdeniz kýyý kentlerine medeniyeti yayan, Karadeniz’de Samsun, Akdeniz’de Marsilya’yý kuran Ýyonlarýn memleketiydi.
Antik Kent Phokaia’nýn üzerinde yaþayan günümüz insanýnýn önemli bir bölümü, Foça’nýn parlak geçmiþiyle gurur duyarlar. Ýyonlardan beri Foçalýlarýn kullandýklarý 2 liman vardýr. Bunlar Büyükdeniz ve Küçük deniz limanlarýdýr. Bu limanlar adeta iç deniz, göl veya körfez gibidir. Çok korunaklýdýr. Bu bakýmdan 1990’larda Büyükdeniz’e yat limaný 2010’lar da ise yine Büyükdeniz’de Fener burnunun korunaklý iç kýsmýna Balýkçý teknelerinin ihtiyacýný karþýlamak amacýyla bir liman daha yapýldý. Bir baþka kýyý ve liman düzenlemesi 50’li yýllarda Küçükdeniz’de yapýlmýþtý. Ýlk yapýlan doðru idi, son yapýlan da doðru oldu. Aksini söylemek mümkün deðil.
Ancak þunu da not düþmeden edemeyeceðim. Sanýyorum yýl 1990’dý. Maalesef ayný firma olan Big Boss tarafýndan Küçükdenizde de, Ýzmir Bayraklý arasýndaki körfezde yapýldýðý gibi, deniz dibi temizliði yapýldý. O güne tanýklýk ettim. Deniz dibi çamurdan temizlenirken çamurun içinde önemli tarihi bulgular var mýydý yok muydu? Bunu bilmek mümkün olamadý.
Bu arada bir kere daha vurgulamak isterim ki, burada baðlý ve limaný gerdanlýk gibi süsleyen, deðerine de deðer katan küçük balýkçý tekneleridir. Bu durum Küçükdeniz doðasýna uygun önemli bir husustur. Küçükdeniz’e eþsiz güzellik katmaktadýr.
Ayrýca Küçükdeniz kim ne derse desin, “Efsane deðil çýplak gözle görülen ve içinde yaþanan Foça’nýn Kara Taþý’nýn ta kendisidir. Bana göre Foça’nýn her tarafý birbirinden güzeldir. Ama Küçükdeniz, Foça’nýn göz bebeðidir. Koruyup kollamak hepimizin vatandaþlýk görevidir.
Antik kent Pitane (ÇANDARLI)
Þimdilerde ise Antik kent Pitane yani bugünkü adýyla Çandarlý’ya, Dünya’nýn en büyük konteyner limanlarýndan birisi yapýlýyor. Yapýlsýn, helal olsun, iyi de olur. Ýzmir artýk bu yükü taþýyamýyor. Yük, merkezden kanatlara kaymalý. Hepsi doðru. Güzel ve ülkemizin geliþimine fayda saðlayan yatýrýmlar.
Peki bu iþler nasýl yapýlýyor ya da yapýlmalý?
Ancak ülkemizin kýyýlarýnda 3000 yýl önce kurulmuþ olan Antik Kýyý Kentlerinde, yeni liman yapýmý gibi önemli projelerin inþaatýndan önce, tam olarak hangi kurumlardan nasýl görüþler alýndýðýný, izinlerin hangi kriterlere dayandýrýldýðýný, kaðýt üzerinde yazýlý olan her þeyin, alan uygulamasýna ne kadar yansýdýðýný, bilmiyorum.
Ama uðraþýmýz turizm iþimiz otelcilik olunca, deðiþik mesleklerden yerli yabancý pek çok kýymetli insan tanýmak mümkün oluyor.
Geçenlerde böyle bir þey oldu. Tesadüfen bir Alman su altý arkeoloðu ile tanýþtým. Otelin terasýnda antik kentler hakkýnda baþlattýðýmýz fikir alýþveriþi kýsa sürede ilginç ve bir o kadar da faydalý sohbete dönüþtü.
Antik Kent sularýnda dalýþ yapýp yapmadýðýný, yaptý ise nelerle karþýlaþtýðýný, batýk gemi veya tarihi deðeri olan bulgular ile karþýlaþýldýðýnda genel olarak ne gibi iþlemler yapýldýðýný sordum. Verdiði yanýtlar, yaptýðý açýklamalar çok ilginçti.
“Her ülkenin koruma yasasý ve alan uygulamalarý az da olsa birbirinden farklýdýr. Esas farklý olan ise korumanýn önemini faydasýný anlamak, gelecek nesillere karþý sorumluluk olduðunu idrak etmek, alan çalýþmalarýna önem vermek, bütçe ayýrmak, yasalara uymaktýr. Kanun yapýcýlarýnýn da, uygulayýcýlarýnýn da, daha da önemlisi halkýn bu iþi top yekun sevmesi gerekir.
Bugüne kadar farklý ülkelerde, farklý milliyete sahip su altý arkeologlarýyla çalýþtým. Kimi zaman batýklara daldýk araþtýrdýk, kimi zaman Antik kýyý kentlerinin sularýna daldýk. Antik kentlerin sularýnda rast geldiðimiz buluntularý ve tarihi deðeri olan objeleri yerinde iþaretliyor, isimlendiriyor, resmini çekiyor ve daha sonraki toplantýlarda ne olduðunu, nerelerde nasýl deðerlendirileceðini vs. konuþuyor, kurul olarak ne yapýlacaðýna karar veriyoruz.
Genel olarak buluntularý yerinde býrakmaya özen gösteriyoruz. Bazen de bir müzeye götürmek ve sergilemek kaçýnýlmaz oluyor.
Baþka bir kaçýnýlmaz konu ise; þayet bir antik kent sularýna liman yapýlacaksa iþte o zaman, ya buraya liman olmaz diyoruz, ya da o noktada ve o alanda ne kadar tarihi eser veya buluntu varsa onlarý çýkarýyor müzelerde sergiliyor veya depolarda koruyoruz. Bu iþlem yapýlmazsa liman bitiminde büyük gemiler koca gövdeleriyle, limana girip çýkarken deniz dibindeki tüm tarihi deðerleri yok eder. Böylece bir tarih silinir.”
Anlattýklarýný keyifle hatta aðzým açýk dinlerken içimden hep “olur olur, bir gün bizde de olur” diyordum.
Nitekim daha sonra yaptýðým araþtýrmalarda bizde de Su Altý Arkeologlarýnýn, Bodrum ve Antalya’da batýk dahil olmak üzere sularýmýzda ve Antik Kýyý kentlerinde bilimsel dalýþlar yaptýklarýný öðrendim
Bundan dolayý çok mutlu oldum. Umarým Foça’da da bir gün, bu türden dalýþlar resmen baþlar.
Küçük bir hatýrlatma: 27.10. 2020 tarihinde yayýnlanan yazýmda Foça iç denizinde 1649 yýlýnda batan onlarca savaþ gemisi var. Belki de bir gün ilgili kurumlar þuna bir bakalým der ve denize bilimsel dalýþý yaparlar. “Ne diyelim, Allah’tan umut kesilmez.”
*Bakýnýz (1649’da Yaþanan ve Yasaklanan “Foça Deniz Savaþý” Foça’da Yaþanan Osmanlý- Venedik Savaþý)
Önemli Not: Bu yazýyý yaklaþýk 1 ay önce bitirmiþtim. Yazý, yayýn sýrasýný bekliyordu. Tam da bu sýrada Dokuz Eylül Üniversitesi Deniz Bilimleri ve Teknoloji Enstitüsü yaptýðý araþtýrmalarda Foça Liman giriþinde bir savaþ gemisi batýðý buldu.
Bir deðil daha onlarca gemi, Foça iç limanýnda keþfedilmeyi bekliyor.
www.facebook.com/focaveizmirhaberleri/posts/4801794456527983
Sebahattin Karaca
sebahattinkaraca35@hotmail.com
"Sebahattin Karaca" bütün yazýlarý için týklayýn...