Iþýk Teoman
DENÝZ KUMUNDA PÝÞEN GÝRÝT LEBLEBÝSÝ
Denizli’nin Serinhisar ilçesi ile Çorum arasýnda “Leblebi kime ait?” tartýþmalarý süredursun, Türkiye’de sadece Ayvalýk’ta 77 yaþýndaki Mustafa Kidir 50 yýldýr emek verdiði “Girit Leblebisi” markasýný çoktan tescil ettirmiþ. Ama öyle resmi kurumlara falan deðil, Ayvalýklýlar, Mustafa Amca’nýn on beþ günde bir yaptýðý Girit leblebisinin yolunu gözlüyor, gerçek tescil Ayvalýk halkýndan gelmiþ. Dile kolay 77 yaþýndaki Mustafa Kidir, genç yaþta baþladýðý Girit leblebisi üretimini aralýksýz elli yýldýr sürdürüyor eþi Kýymet ile birlikte. Hem de o yaþýna karþýn kan ter içinde kalýyor, ateþin baþýndan ayrýlmýyor Kidir çifti. Girit leblebisi çerez olarak soframýza gelene kadar hammaddesi nohutun baþýna neler geliyor bir bakalým.
NOHUTA ÖZEL MUAMELE
Ýzmir Gýda Çarþýsý’ndan satýn aldýðý birinci sýnýf nohutlarý özel olarak hazýrlanmýþ salamuraya yatýran Mustafa Kidir, salamuranýn tarifini kimselerle paylaþmýyor, evlatlarý hariç tabii. Nohut salamura içinde birkaç saat ýslanýyor. Ardýndan çuvallarýn üzerine serilen ýslanmýþ nohutlar kurumaya býrakýlýyor. Kurumayý öyle bir ayarlýyor ki, ne çok ýslak ne çok kuru, tam ayarýnda nemli bir hale geldiðinde, nohutun Girit leblebisine dönüþümü baþlýyor.
ÇAM ODUNU ATEÞÝNDE KUMLAR ISINIYOR
Mustafa Kidir, Girit leblebisinin bu önemli süreci ile uðraþýp ter dökerken, esas teri 61 yaþýndaki Kýymet Kidir dökmeye baþlýyor. Çünkü her ikisinin de koordineli bir þekilde çalýþmasý gerekiyor. Çam odunu yanmaya baþladýðýnda ateþin feri kaçmayacak, altý sürekli yeni odunlar ile desteklenecek. Ýkilinin çalýþmasýný izlerken ben kan ter içinde kaldým. Kafamýn üstünden sýzan ter damlalarý sýrtýmdan inip paçamdan çoraplarýma kadar ýslattý, þaka gibi geliyor insana, ama öyle bir emek veriliyor ki, görmek yaþamak gerekiyor. Nohutun Girit leblebisine dönüþümü muhteþem bir emek harcanmasýný gerektiriyor. Ýzlerken yoruluyor insan. Bir paketi yüz gram ve beþ liraya satýlýyormuþ, bunu öðrendiðimde gerçekten üzüldüm, saatler süren emeðin karþýlýðýnýn bu rakam olmamasý gerektiðini düþündüm. Çünkü sabah altýda baþlýyor maraton ve hiç ara vermeden tam sekiz saat sürüyor dönüþüm.
NOHUT DENÝZ KUMU ÝLE BULUÞUYOR
Tam nemini bulan nohutlar tekrar kuru çuvallarýn üzerine alýnýyor ve deniz kumu ile buluþacaðý aný bekliyor. Öte yandan çam odunu ateþinde iyice kýzaran kumlarýn içine bir ölçek nohut boþaltma iþi Kýymet Kidir tarafýndan yapýlýyor. Kýzgýn kumlarýn içinde birkaç dakika bekletilen nohutlarý kumlarý ile birlikte saplý bir kovaya alan Mustafa Kidir, üç beþ dakika süren iþlemin ardýndan nohutlarýn kum ateþinde kývama gelmesini saðlýyor. Bu sürecin de çok önemli olduðunu anlatan Mustafa Kidir, “Bir dakika geçirirsen yanar, bir dakika az çevirirsem sert olur, o süreyi iyi ayarlamak gerekiyor” diyor. Kova ile sallama iþlemi bittikten sonra görev tekrar Kýymet Kibir’e geçiyor, o da tekrar kovayý alýp, yanmýþ nohutlarý elekten geçirip kum ile nohut birbirinden ayrýlýyor ve kuru çuvallarýn içine boþaltýlýp soðumaya alýnýyor.
GÝRÝT’TEN GELEN LEZZET
Anne ve babasý Girit’ten mübadil olarak Ayvalýk’a göçmüþ, babasý Ayvalýk’ta dede mesleðini sürdürmeye devam etmiþ. Babasýnýn yanýnda askerden sonra iþe baþlayan Mustafa Amca’ya bu iþi yapmak oldukça zor gelmiþ. Yunan gemilerinde çalýþmýþ birkaç yýl. Sonra dönmüþ gelmiþ doðduðu yere Ayvalýk’a, bakmýþ iþ yok güç yok, evdekiler ekmek bekler, dönmüþ baba mesleðine. Önceleri el arabasýnda satmaya baþlamýþ, araba iþi sýkýntý olunca sepetin içinde sunmuþ Girit leblebisini hemþehrilerine.
DOKUZ ON YAÞLARINDA YARDIMCILIK
“Babamlar mübadelede Girit Adasý’ndan Ayvalýk’a gelmiþlerdi. Ýþ güç yok mecburen hamallýk yapýyordu. Bazen de bu Girit leblebisini yapmaya baþlamýþtý. Ýþi olmadýðý zaman sepet ile satýyordu. Ben de ona yardýmcý oluyordum, dokuz on yaþlarýnda bir çocuktum o zamanlar. Delikanlý olduðum dönemde babama yardým etmeye baþladým, o yaparken ben de arada öðreniyordum,” diye anlatýyor Mustafa Amca.
ÖNCELERÝ BAÞARILI OLAMIYOR
Askerden geldikten sonra Girit leblebisi yapmaya çalýþan Mustafa Amca baþarýlý olamayýnca kapaðý Yunan yük gemilerine atýyor ve yaklaþýk altý yýl aralýksýz çalýþýyor. Gemilerde hamallýk zor gelince Ayvalýk’a geri dönen Mustafa Kidir, birkaç yanýlmanýn ardýndan seri olarak Girit leblebisi yapmaya baþlýyor. Ama bu kez satmaktan utanýyor, sepeti taksi ile taþýmaya baþlýyor. Kazandýðý parayý taksiye vermek zor gelmeye baþlayýnca sepeti kafasýna koyarak satýþ yapan Mustafa Amca son günlerde küçük bir el arabasý üstünde satýþ yapýyor.
HALK BANKASI’NIN ÖNÜ MEKANI
Her gün öðleden sonra saat 15.00 gibi Ayvalýk’ýn ünlü Talat Paþa Caddesi’ne çýkan ve Halk Bankasý önünde güneþ batana kadar satýþ yapan Mustafa Kidir, “Eþim yardým etmez ise ben bu iþi bu yaþýmda artýk yapamam” diyor, eþinin gözünün içine sevgiyle bakarak. Türkiye genelinde deniz kumunda Girit leblebisi yapan baþka hiç kimsenin olmadýðýný söyleyen Mustafa Kidir, ürettiði leblebilerin bilinenin aksine çok sert olmadýðýný ifade ederek, "Önemli olan doðru nohutu bulabilmek. Ve arayýp mutlaka buluyorum, ürettiðimiz leblebi gevrek oluyor. Bu gevrekliði yakalayabilmek için ise leblebiyi deniz kumuyla piþirmek püf noktasý" diye anlatýyor.
Girit leblebisinin ana vatanýnýn adýný aldýðý Girit Adasý olduðunu hatýrlatan Kidir, bu eþsiz tadý Girit'te bile bulabilmenin mümkün olmadýðýný söylüyor. Girit leblebisinin son temsilcilerinden olduðunu vurgulayan Mustafa Amca, bu damak tadýný gelecek nesillere aktarmayý çok istediðini ve yeðenlerinin Girit leblebisi üretme iþini devam ettireceði için çok mutlu olduðunu belirtiyor. Maliyetli ve el emeði isteyen leblebileri kilogramýný 50 liradan sattýðýný ifade eden Kidir, "Verilen emeðe karþýlýk büyük bir kazanç yok ortada. Dedemden babama, babamdan bana gelen mesleði sürdürmeye çalýþýyorum. Bazý vatandaþlar kilosunu 50 liradan sattýðým leblebiyi pahalý buluyor. Karý koca sabahtan baþlayýp, akþama kadar leblebi üretiyoruz ama pek kurtarmýyor. Yine de iyi kötü bu iþten kazandýðýmýz parayla geçinmeye çalýþýyoruz" diyor.
Iþýk Teoman
isikteoman@gmail.com
Denizli’nin Serinhisar ilçesi ile Çorum arasýnda “Leblebi kime ait?” tartýþmalarý süredursun, Türkiye’de sadece Ayvalýk’ta 77 yaþýndaki Mustafa Kidir 50 yýldýr emek verdiði “Girit Leblebisi” markasýný çoktan tescil ettirmiþ. Ama öyle resmi kurumlara falan deðil, Ayvalýklýlar, Mustafa Amca’nýn on beþ günde bir yaptýðý Girit leblebisinin yolunu gözlüyor, gerçek tescil Ayvalýk halkýndan gelmiþ. Dile kolay 77 yaþýndaki Mustafa Kidir, genç yaþta baþladýðý Girit leblebisi üretimini aralýksýz elli yýldýr sürdürüyor eþi Kýymet ile birlikte. Hem de o yaþýna karþýn kan ter içinde kalýyor, ateþin baþýndan ayrýlmýyor Kidir çifti. Girit leblebisi çerez olarak soframýza gelene kadar hammaddesi nohutun baþýna neler geliyor bir bakalým.
NOHUTA ÖZEL MUAMELE
Ýzmir Gýda Çarþýsý’ndan satýn aldýðý birinci sýnýf nohutlarý özel olarak hazýrlanmýþ salamuraya yatýran Mustafa Kidir, salamuranýn tarifini kimselerle paylaþmýyor, evlatlarý hariç tabii. Nohut salamura içinde birkaç saat ýslanýyor. Ardýndan çuvallarýn üzerine serilen ýslanmýþ nohutlar kurumaya býrakýlýyor. Kurumayý öyle bir ayarlýyor ki, ne çok ýslak ne çok kuru, tam ayarýnda nemli bir hale geldiðinde, nohutun Girit leblebisine dönüþümü baþlýyor.
ÇAM ODUNU ATEÞÝNDE KUMLAR ISINIYOR
Mustafa Kidir, Girit leblebisinin bu önemli süreci ile uðraþýp ter dökerken, esas teri 61 yaþýndaki Kýymet Kidir dökmeye baþlýyor. Çünkü her ikisinin de koordineli bir þekilde çalýþmasý gerekiyor. Çam odunu yanmaya baþladýðýnda ateþin feri kaçmayacak, altý sürekli yeni odunlar ile desteklenecek. Ýkilinin çalýþmasýný izlerken ben kan ter içinde kaldým. Kafamýn üstünden sýzan ter damlalarý sýrtýmdan inip paçamdan çoraplarýma kadar ýslattý, þaka gibi geliyor insana, ama öyle bir emek veriliyor ki, görmek yaþamak gerekiyor. Nohutun Girit leblebisine dönüþümü muhteþem bir emek harcanmasýný gerektiriyor. Ýzlerken yoruluyor insan. Bir paketi yüz gram ve beþ liraya satýlýyormuþ, bunu öðrendiðimde gerçekten üzüldüm, saatler süren emeðin karþýlýðýnýn bu rakam olmamasý gerektiðini düþündüm. Çünkü sabah altýda baþlýyor maraton ve hiç ara vermeden tam sekiz saat sürüyor dönüþüm.
NOHUT DENÝZ KUMU ÝLE BULUÞUYOR
Tam nemini bulan nohutlar tekrar kuru çuvallarýn üzerine alýnýyor ve deniz kumu ile buluþacaðý aný bekliyor. Öte yandan çam odunu ateþinde iyice kýzaran kumlarýn içine bir ölçek nohut boþaltma iþi Kýymet Kidir tarafýndan yapýlýyor. Kýzgýn kumlarýn içinde birkaç dakika bekletilen nohutlarý kumlarý ile birlikte saplý bir kovaya alan Mustafa Kidir, üç beþ dakika süren iþlemin ardýndan nohutlarýn kum ateþinde kývama gelmesini saðlýyor. Bu sürecin de çok önemli olduðunu anlatan Mustafa Kidir, “Bir dakika geçirirsen yanar, bir dakika az çevirirsem sert olur, o süreyi iyi ayarlamak gerekiyor” diyor. Kova ile sallama iþlemi bittikten sonra görev tekrar Kýymet Kibir’e geçiyor, o da tekrar kovayý alýp, yanmýþ nohutlarý elekten geçirip kum ile nohut birbirinden ayrýlýyor ve kuru çuvallarýn içine boþaltýlýp soðumaya alýnýyor.
GÝRÝT’TEN GELEN LEZZET
Anne ve babasý Girit’ten mübadil olarak Ayvalýk’a göçmüþ, babasý Ayvalýk’ta dede mesleðini sürdürmeye devam etmiþ. Babasýnýn yanýnda askerden sonra iþe baþlayan Mustafa Amca’ya bu iþi yapmak oldukça zor gelmiþ. Yunan gemilerinde çalýþmýþ birkaç yýl. Sonra dönmüþ gelmiþ doðduðu yere Ayvalýk’a, bakmýþ iþ yok güç yok, evdekiler ekmek bekler, dönmüþ baba mesleðine. Önceleri el arabasýnda satmaya baþlamýþ, araba iþi sýkýntý olunca sepetin içinde sunmuþ Girit leblebisini hemþehrilerine.
DOKUZ ON YAÞLARINDA YARDIMCILIK
“Babamlar mübadelede Girit Adasý’ndan Ayvalýk’a gelmiþlerdi. Ýþ güç yok mecburen hamallýk yapýyordu. Bazen de bu Girit leblebisini yapmaya baþlamýþtý. Ýþi olmadýðý zaman sepet ile satýyordu. Ben de ona yardýmcý oluyordum, dokuz on yaþlarýnda bir çocuktum o zamanlar. Delikanlý olduðum dönemde babama yardým etmeye baþladým, o yaparken ben de arada öðreniyordum,” diye anlatýyor Mustafa Amca.
ÖNCELERÝ BAÞARILI OLAMIYOR
Askerden geldikten sonra Girit leblebisi yapmaya çalýþan Mustafa Amca baþarýlý olamayýnca kapaðý Yunan yük gemilerine atýyor ve yaklaþýk altý yýl aralýksýz çalýþýyor. Gemilerde hamallýk zor gelince Ayvalýk’a geri dönen Mustafa Kidir, birkaç yanýlmanýn ardýndan seri olarak Girit leblebisi yapmaya baþlýyor. Ama bu kez satmaktan utanýyor, sepeti taksi ile taþýmaya baþlýyor. Kazandýðý parayý taksiye vermek zor gelmeye baþlayýnca sepeti kafasýna koyarak satýþ yapan Mustafa Amca son günlerde küçük bir el arabasý üstünde satýþ yapýyor.
HALK BANKASI’NIN ÖNÜ MEKANI
Her gün öðleden sonra saat 15.00 gibi Ayvalýk’ýn ünlü Talat Paþa Caddesi’ne çýkan ve Halk Bankasý önünde güneþ batana kadar satýþ yapan Mustafa Kidir, “Eþim yardým etmez ise ben bu iþi bu yaþýmda artýk yapamam” diyor, eþinin gözünün içine sevgiyle bakarak. Türkiye genelinde deniz kumunda Girit leblebisi yapan baþka hiç kimsenin olmadýðýný söyleyen Mustafa Kidir, ürettiði leblebilerin bilinenin aksine çok sert olmadýðýný ifade ederek, "Önemli olan doðru nohutu bulabilmek. Ve arayýp mutlaka buluyorum, ürettiðimiz leblebi gevrek oluyor. Bu gevrekliði yakalayabilmek için ise leblebiyi deniz kumuyla piþirmek püf noktasý" diye anlatýyor.
Girit leblebisinin ana vatanýnýn adýný aldýðý Girit Adasý olduðunu hatýrlatan Kidir, bu eþsiz tadý Girit'te bile bulabilmenin mümkün olmadýðýný söylüyor. Girit leblebisinin son temsilcilerinden olduðunu vurgulayan Mustafa Amca, bu damak tadýný gelecek nesillere aktarmayý çok istediðini ve yeðenlerinin Girit leblebisi üretme iþini devam ettireceði için çok mutlu olduðunu belirtiyor. Maliyetli ve el emeði isteyen leblebileri kilogramýný 50 liradan sattýðýný ifade eden Kidir, "Verilen emeðe karþýlýk büyük bir kazanç yok ortada. Dedemden babama, babamdan bana gelen mesleði sürdürmeye çalýþýyorum. Bazý vatandaþlar kilosunu 50 liradan sattýðým leblebiyi pahalý buluyor. Karý koca sabahtan baþlayýp, akþama kadar leblebi üretiyoruz ama pek kurtarmýyor. Yine de iyi kötü bu iþten kazandýðýmýz parayla geçinmeye çalýþýyoruz" diyor.
Iþýk Teoman
isikteoman@gmail.com
"Iþýk Teoman" bütün yazýlarý için týklayýn...