Nurdan ÇAKIR TEZGÝN
Günah keçileri
Fotoðraf: The Witches’ Sabbath by Goya
Yaþamýnýn herhangi bir döneminde günah keçisi olmayan var mýdýr? Haklý ya da haksýz, doðru ya da yanlýþ her ne sebeple olursa olsun mutlaka günah keçiliðine soyunduðunuz zamanlar olmuþtur. Bunu bazen bile isteye, bazen de üzerinize yapýþýp kaldýðý için kabullenmiþizdir. Ha, ben kabullenmem, hiç öyle þey olur mu kim istemediði nahoþ bir durumu kabullenir diye karþý çýkýyor olabilirsiniz.
Çýkýn tabi, karþý çýkýn tepinin haykýrýn. Kim duyacaksa! Yaþam sizi bazen hiç istemediðiniz haller içine sokuverir. Farkýna bile varamadan o döngünün içinde yer alýr dönenip durursunuz. Çýkýþ yollarýný arayýp bulmak için bile çok geçtir artýk...
Bazen böyledir hayat. Hiç farkýna varamadan günah keçisi olmuþuzdur!
Çocukluðumuzun “bir köprüde karþýlaþmýþ inatçý iki keçi” þarkýsýnýn üzerinden çok sular geçti geçmesine de, sütünün çok paralar edip günümüzde kýymetlendiði keçi sütünden öte huysuz ve inatçýlýðýný bildiðimiz bu hayvan pek çok efsanenin de baþkahramanýdýr. Bir mitolojik kahramaný var ki onu herkes bilir. Yunan Mitolojisi’nde Tanrý Hermes'in Arkadyalý bir periden doðma oðlu Pan, hani þu pan flütü, kavalýn ata babasýný icat eden, çobanlarýn, sürülerin, avcýlarýn, daðlýk ve tenha kýrlarýn pastoral tanrýsý Pan. Ýþte o Pan keçi ayaklý, keçi sakallý, keçi boynuzlarý ve yarý keçi yarý insan formuyla bütün gün kýrlarda gezip kaval çalarmýþ. Herkesin uyuduðu uzun sýcak yaz günlerinde birden bire ortaya çýkýp etrafýndakileri korkutmasýyla tanýnýrmýþ. Þu meþhur panikatak mevzusunun da, keçi kýlýklý Tanrý Pan’dan türediði rivayet olunur!
Neyse, keçi kýlýklý Tanrý Pan’dan gelelim günah keçisine…
Sahi bu günah keçisi dedikleri nedir nasýl bir keçidir ki günah iþlerine bulaþmýþtýr?
Ortadoðu coðrafyasý tarih boyunca kokuþmuþluk içinde debelenen bir coðrafya olduðu için, bu günah keçisi hikâyesi de yine Ortadoðulularýn iþgüzarlýðý! Kýsaca, ta dört bin yýl öncesine kadar uzanan bir Musevi geleneðinde zavallý keçilerin günaha bulaþtýrýlma eylemi diyebiliriz buna.
Her þey insanlarýn iyiliði için!
Musevilerin kefaret günü dedikleri Yom Kippur, günahlardan arýnma günleridir, milattan önceki yýllarda bu kefaret günlerinde Yahudi halkýnýn iyiliði için iki keçi satýn alýnýrmýþ. Birini kutsal mekânda kanýný akýtýp yine kutsal eþyalara sürerek günahlarýndan arýnýrlarmýþ. Diðer keçinin durumu daha tuhaf; önce bir erkek keçi seçilirmiþ sonra Yahudi kavminin bütün fertleri bu keçiye dokunup var olan tüm günahlarýný keçiye aktarýrmýþ, tüm ahalinin günahlarýný yüklenen keçiyi ya bir uçurumdan atarlarmýþ ya da çöle salarlarmýþ. Günahlarý yüklenen keçi olur mu sana “günah keçisi” durum bundan ibaret.
Ýnsanoðlu zayýf yönleri fazla olan varlýk. Altýndan kalkamadýðý gündelik sýkýntýlarýný fýrlatýp atacak yer arar. O yeri bulur bulmaz da fýrlatýr atar sýrtýndan ki rahatlasýn. Rahatça bir uyku çeksin, huzurla otursun sofrasýna.
Kimin günah keçisi yoktur ki, kim birilerinin günahlarýný yüklenmemiþtir ki… Devletlerin, halklarýn günahlarý, mahallenin, kasabanýn, arkadaþlarýn, ailenin günahlarý… Günah, iþin latifesi; ucu dönmez sorunlar, sýrlar, sýkýntý, iftira ve yalanlardan oluþan varlýksal açmazlar ve nice insanca þeylerle dolu týklým týkýþ bir dünya iþte. Sýkýntý veren karabasanlarla oturup kalkmak uyuyup uyanmak güç istiyor. Hadi o gücü buldun, dayanmak ve aþabilmek için zaman, sükûnet gerekiyor.
Karamsarlýk bir yana hepsi insana dair ego kýskacýndaki kâr zarar hesaplarý! Galibi yok, haklý haksýz diye sonuç bildirgesi de yok, çünkü her zekâ kendi egosunun tutsaðý. Ýnsanýn varoluþ mayasýnýn sevgi ve merhamet olduðunu unutup, sapkýn inanç kuleleri inþa ettikçe günah açmazýna takýlmýþýz. Günah keçilerinin çoðaldýðý dünya gezegeninde soluk alma çabasý beyhude bir çaba demek de gelmiyor insanýn içinden. Umutlar hep cepte.
Azazel-Kefaret Günü / Yom Kippur
Nurdan ÇAKIR TEZGÝN
"Nurdan ÇAKIR TEZGÝN" bütün yazýlarý için týklayýn...
Fotoðraf: The Witches’ Sabbath by Goya
Yaþamýnýn herhangi bir döneminde günah keçisi olmayan var mýdýr? Haklý ya da haksýz, doðru ya da yanlýþ her ne sebeple olursa olsun mutlaka günah keçiliðine soyunduðunuz zamanlar olmuþtur. Bunu bazen bile isteye, bazen de üzerinize yapýþýp kaldýðý için kabullenmiþizdir. Ha, ben kabullenmem, hiç öyle þey olur mu kim istemediði nahoþ bir durumu kabullenir diye karþý çýkýyor olabilirsiniz.
Çýkýn tabi, karþý çýkýn tepinin haykýrýn. Kim duyacaksa! Yaþam sizi bazen hiç istemediðiniz haller içine sokuverir. Farkýna bile varamadan o döngünün içinde yer alýr dönenip durursunuz. Çýkýþ yollarýný arayýp bulmak için bile çok geçtir artýk...
Bazen böyledir hayat. Hiç farkýna varamadan günah keçisi olmuþuzdur!
Çocukluðumuzun “bir köprüde karþýlaþmýþ inatçý iki keçi” þarkýsýnýn üzerinden çok sular geçti geçmesine de, sütünün çok paralar edip günümüzde kýymetlendiði keçi sütünden öte huysuz ve inatçýlýðýný bildiðimiz bu hayvan pek çok efsanenin de baþkahramanýdýr. Bir mitolojik kahramaný var ki onu herkes bilir. Yunan Mitolojisi’nde Tanrý Hermes'in Arkadyalý bir periden doðma oðlu Pan, hani þu pan flütü, kavalýn ata babasýný icat eden, çobanlarýn, sürülerin, avcýlarýn, daðlýk ve tenha kýrlarýn pastoral tanrýsý Pan. Ýþte o Pan keçi ayaklý, keçi sakallý, keçi boynuzlarý ve yarý keçi yarý insan formuyla bütün gün kýrlarda gezip kaval çalarmýþ. Herkesin uyuduðu uzun sýcak yaz günlerinde birden bire ortaya çýkýp etrafýndakileri korkutmasýyla tanýnýrmýþ. Þu meþhur panikatak mevzusunun da, keçi kýlýklý Tanrý Pan’dan türediði rivayet olunur!
Neyse, keçi kýlýklý Tanrý Pan’dan gelelim günah keçisine…
Sahi bu günah keçisi dedikleri nedir nasýl bir keçidir ki günah iþlerine bulaþmýþtýr?
Ortadoðu coðrafyasý tarih boyunca kokuþmuþluk içinde debelenen bir coðrafya olduðu için, bu günah keçisi hikâyesi de yine Ortadoðulularýn iþgüzarlýðý! Kýsaca, ta dört bin yýl öncesine kadar uzanan bir Musevi geleneðinde zavallý keçilerin günaha bulaþtýrýlma eylemi diyebiliriz buna.
Her þey insanlarýn iyiliði için!
Musevilerin kefaret günü dedikleri Yom Kippur, günahlardan arýnma günleridir, milattan önceki yýllarda bu kefaret günlerinde Yahudi halkýnýn iyiliði için iki keçi satýn alýnýrmýþ. Birini kutsal mekânda kanýný akýtýp yine kutsal eþyalara sürerek günahlarýndan arýnýrlarmýþ. Diðer keçinin durumu daha tuhaf; önce bir erkek keçi seçilirmiþ sonra Yahudi kavminin bütün fertleri bu keçiye dokunup var olan tüm günahlarýný keçiye aktarýrmýþ, tüm ahalinin günahlarýný yüklenen keçiyi ya bir uçurumdan atarlarmýþ ya da çöle salarlarmýþ. Günahlarý yüklenen keçi olur mu sana “günah keçisi” durum bundan ibaret.
Ýnsanoðlu zayýf yönleri fazla olan varlýk. Altýndan kalkamadýðý gündelik sýkýntýlarýný fýrlatýp atacak yer arar. O yeri bulur bulmaz da fýrlatýr atar sýrtýndan ki rahatlasýn. Rahatça bir uyku çeksin, huzurla otursun sofrasýna.
Kimin günah keçisi yoktur ki, kim birilerinin günahlarýný yüklenmemiþtir ki… Devletlerin, halklarýn günahlarý, mahallenin, kasabanýn, arkadaþlarýn, ailenin günahlarý… Günah, iþin latifesi; ucu dönmez sorunlar, sýrlar, sýkýntý, iftira ve yalanlardan oluþan varlýksal açmazlar ve nice insanca þeylerle dolu týklým týkýþ bir dünya iþte. Sýkýntý veren karabasanlarla oturup kalkmak uyuyup uyanmak güç istiyor. Hadi o gücü buldun, dayanmak ve aþabilmek için zaman, sükûnet gerekiyor.
Karamsarlýk bir yana hepsi insana dair ego kýskacýndaki kâr zarar hesaplarý! Galibi yok, haklý haksýz diye sonuç bildirgesi de yok, çünkü her zekâ kendi egosunun tutsaðý. Ýnsanýn varoluþ mayasýnýn sevgi ve merhamet olduðunu unutup, sapkýn inanç kuleleri inþa ettikçe günah açmazýna takýlmýþýz. Günah keçilerinin çoðaldýðý dünya gezegeninde soluk alma çabasý beyhude bir çaba demek de gelmiyor insanýn içinden. Umutlar hep cepte.
Azazel-Kefaret Günü / Yom Kippur
Nurdan ÇAKIR TEZGÝN
"Nurdan ÇAKIR TEZGÝN" bütün yazýlarý için týklayýn...