Sebahattin Karaca
TÜRKÝYE’DE TURÝZM YOKKEN, FOÇA’DA VARDI
Bir þehrin içinde bulunduðu durum, daha önce o þehirde yaþayan insanlarýn veya seçimle iþ baþýna getirdikleri yöneticilerin eseridir.
Bu baþlýktan yola çýkarak, son elli yýlda Foça’da olup bitenlere bir göz atmak, ümit ederim ki, her bakýmdan faydalý olacaktýr. En azýndan genç nesiller ve gelecek kuþaklar 1960 - 2015 yýllarý arasýnda Foça’nýn nasýl yönetildiðini, þehrin ileri gelenlerinin neleri olumlu veya olumsuz yönde etkilediðini, siyasetin ve siyaseti elde tutanlarýn Foça’yý nasýl þekillendirdiðini ve sonuçlarý hakkýnda bilgi sahibi olma imkanýný elde etmiþ olurlar.
BAKANLIÐIN KURULUÞU VE FOÇA’YA ETKÝSÝ
265 sayýlý kanun kapsamýnda 1963 yýlýnda kurulan Turizm ve Tanýtma Bakanlýðý’nýn ilk icraatlarýndan birisi Akçay, Ayvalýk, Kuþadasý, Çeþme’nin yaný sýra Foça’yý turizm kalkýnmasýnda öncelikli “Turizm Pilot Bölgesi” ilan etmesidir. Foça turistik pilot bölge ilan edildikten sonra, turistik yönden geliþebilmesi için imar düzenlemeleri ve bazý bölgelerin imara açýlmasý gerekiyordu. Baþta belediye bünyesinde olmakla beraber, zamanýn Bayýndýrlýk Bakanlýðý’nda bir dizi çalýþmalar sonucunda; þehir merkezinde kolaylaþtýrýcý teþviklerle turistik tesislerin yapýlabilmesinin önü açýldý. Bunun yaný sýra 1. Mersinaki’den bugünkü “Kosova plajý” diye anýlan koya kadar, tüm sahil bandý, Turizmi Teþvik Yasasý ile turizm alanlarý olarak imara açýldý.
Ýmara açýlan alan içinde, 1967 yýlýnda ilk Fransýz Tatil Köyü yapýldý. (Bu konuda eski belediye baþkaný merhum Selçuk Dirim ve Yardýmcýsý merhum Osman Mert’in baþarýlý çabalarýný bir baþka yazýmda anlatacaðým.) Ýnþaatýný Emek Ýnþaat, finansmanýný ise Emekli Sandýðý’nýn yaptýðý tatil köyünü; planlama sýrasýnda da danýþmanlýk yapan, Akdeniz’deki Club Med’lerin sahibi olan Gilbert Trigano kiraladý. Otuz beþ yýl boyunca, kendisinden daha sonra yapýlan tüm tatil köylerine örnek olarak ve kendi içinde binlerce insaný eðiterek, Türkiye turizmine katkýda bulundu. Tatil köyü sayesinde Foça adýný kýsa sürede yurt içinde ve yurt dýþýnda duyurdu. Bu bakýmdan þunu çok açýk bir dille söylemek mümkündür.
“TÜRKÝYE’DE TURÝZM YOKKEN, FOÇA’DA TURÝZM VARDI”.
PEKÝYÝ, SONRASINDA NELER OLDU ?..
Ayný yýllarda Foça’da turizmi geliþtirmek için imara açýlmýþ alanlarýn, en güzel iki koyundan birine devlet eliyle, Foça’ya ve Foça ekonomisine gereði kadar katký saðlayamayan “eðitim adý altýnda bir dinlenme kampý” yapýldý. Diðer koya ise, turizm tesisi adý altýnda, M... evleri yapýldý. Daha ilk günden iki koy birden gitti. Zaten sýnýrlý sayýda olan koylardan ikisinin birden kapatýlmýþ olmasý yarýnlarda da benzer olaylarýn olacaðýnýn bugünden göstergesiydi
Mersinaki bölgesinde;
Birinci Mersinaki’de, 1980’li yýllarda baþlayan örfi idare zamanýnda, mevcut turizm alanlarýnýn tamamýna yakýný (80’li yýllarda yapýlan bir otel ve günübirlik tesis hariç) neredeyse motel adý altýnda müstakil konut veya turizm tesisi adý altýnda sitelerle doldu. (Çünkü turizm alanýna konut yapmak yasaktý. Yasaðý delmenin tek yolu ise “Turizm Yatýrýmý Adý Altýnda” site veya motel adý altýnda bahçeli dubleks yapýlýyordu. Öyle de oldu. O zamanki imar kanununun 49. maddesi, turizm alanlarýnda bile, mevzi imar planý yapmaya imkan kýlýyordu. Yapýlan planlar belediye meclisine sunuluyor, meclisten geçtikten sonra uygulamaya konuluyordu. Bu sayede eþi benzeri ender bulunan 1. Mersinaki’nin büyük bir kýsmýna “motel ruhsatý” adý altýnda bahçeli dubleksler yapýldý. Böylece Foça’nýn turizmde önünü açacak, turizm alanlarýndan biri olan, 1. Mersinaki talan edildi ve konut cennetine dönüþtürüldü.
Bu da yetmezmiþ gibi 80’li yýllarýn sonlarýnda, imar affýnýn çýkmasý ve ayný alanda “islah imar planý” adýyla bir plan çalýþmasý sonucu hukuki sorunlarýn pek çoðu giderildi ama yoðunluk artýþý da beraberinde geldi. Böylece kent merkezine en yakýn olan bu koy, en baþta turizm için, planlanan ve hedeflenen yatýrýmlarý çekemez duruma sürüklendi.
EN AZ TAHRÝBAT 2. MERSÝNAKÝ’DE YAÞANDI
Turizm alanlarý içerisinde bulunan 2. Mersinaki tam anlamýyla bir bataklýk iken, örfi idare zamanýnda belediye baþkanlýðý yapmýþ Sn. Süleyman Ege’nin yoðun çabalarý sonucunda halk plajýna dönüþmüþtür. Sn. Nihat Dirim’in 2. dönem belediye baþkanlýðý sýrasýnda ise alanýn tamamýna 4 yýldýzlý, 400 yataklý bir tesis kazandýrýlmýþtýr.
Bunun yaný sýra yine üzülerek ifade etmek gerekir ki, 3. Mersinaki’nin önemli bir bölümü, turizm tesisi adý altýnda siteler ve özel parselli evlerle dolmuþtur. Örnek D. Sitesi, M. Sitesi.
TATÝL KÖYÜ KOYU
Dördüncü Mersinaki yani Tatil Köyü'nün bulunduðu koydaki bir adada beþ, altý adet büyük tesis yapýlabilecek alanda, realitede yalnýz bir turistik tesis yapýldý. Diðer dört - beþ parsel ise, her yerde olduðu gibi, "Turizm tesisi" adý altýnda konut için kullanýldý. Böylece en önemli noktalardan biri daha sonsuza kadar Foça turizmine kapatýldý..
1980’li yýllarýn 2. yarýsýnda ise Foça içinde ve sýrtýný tepelere dayamýþ deniz manzaralý alanlarda, geniþ ölçekli imar planý yapýldý. Yeni imara açýlan bu alanlarda da maalesef turizmin geliþmesine fayda saðlayacak kadar büyük alanlar, turizm yatýrýmlarýna ayrýlmadý. Turizmi teþvik etmeye yeterli olabilecek kadar, imar planý içerisinde tesis yapýmý için “turizm alaný” ayrýlmýþ olsaydý, hiçbir koþulda amacýnýn dýþýnda kullanýmýna da müsaade edilmeseydi, bugün Foça çok miktarda yatýrýmý ve yatýrýmcýyý çekmiþ olacaktý. Burada önemli bir hususun altýný çizmek gerekir. Ýmar planlarý yapýlýrken Foça'ya özel mimari dokunun, korunmasý esas alýnmalýydý.
Esasýnda Foça’nýn Turizm Pilot Bölgesi olmasý ve Fransýz Tatil Köyü’nün Foça’ya yapýlmasýnýn birçok sebebi vardý. O dönemde 2850 nüfusu, bozulmamýþ doðasý, harika koylarý ve hepsi kadar önemli olan yüzlerce taþ evler ve sokaklarýnýn dayanýlmaz güzelliði büyük rol oynamýþtý. Foça’nýn pilot bölge olmasýnýn hemen ardýndan, Anýtlar Kurulu’nun taþ evleri tescilleyeceði haberi, sayýsý bugün belli olmayan önemli miktarda taþ evin yýkýlmasýna, yerine apartman dairelerinin yapýlmasýna yol açtý. Bahçeli taþ evlerin yerine, alanýn tamamýna yapýlan apartmanlar, bir dönemin mimari özelliði yansýtan Foça taþ evlerinin önemli ölçüde azalmasýna sebep oldu. Bu yýllar 1970’li yýllardý. (Bu konuyu bir baþka yazýmda, daha kapsamlý ele alacaðým.)
Ýkinci kýyýma ise kýsmen 1982 depremi sebep oldu.. 1982 depreminde çok miktarda taþ ev tahribat görmüþtü. Tahribat gören evlerin “Devlet - vatandaþ iþbirliði” ile onarýmý yerine, yüz otuza yakýn taþ ev zamanýn hükümetine sunulan öneri doðrultusunda tescilden düþürüldü, yýkýldý. Yerine yeni binalar ve apartmanlar yapýldý. Bugün herkes Alaçatý’nýn geliþmesinden ve ilerlemesinden, turizmde hakettiði yeri almasýndan bahsederken, Alaçatý'nýn meydan ve sokaklarýný süsleyen tarihi, tescilli taþ evlerin etkisinin ne kadar önem taþýdýðýný söylemeden edemez.
Bu baðlamda kýsýr imkanlarý ile tarihi deðerleri gün ýþýðýna çýkarmaya çalýþan kazý baþkanlýðýnýn hakkýný vermeyi unutmamak gerekir. Kazý baþkanlýðýnýn on yýllardýr sürdürdüðü çalýþmalar sonucunda, gün ýþýðýna çýkan ve çýkacak olan tarihi eserlerin, bir gün Foça’da "Tarih Turizminin” geliþmesinde faydalý olacaðýna inanýyorum.
Bu arada ‘90’lý yýllarýn ortalarýnda baþlayan kanalizasyon þebekesi sit engellerinden dolayý her ne kadar tam olarak bitirilmemiþ olsa bile, yapýlan kadarýyla Foça’yý kýsmen rahatlatmýþtýr. Arkasýndýn da arýtma tesisinin tamamlanmasý ile Foça turizmi büyük ölçüde vidanjörlü dönemden kurtulmuþtur. Son on yýldýr üst yapý çalýþmalarý kapsamýnda sahil yolu, iskeleler, Sur Duvarlarý, Foça ve Yenifoça’da yapýlan çevre düzenlemeleri Foça turizmine katma deðer saðlamýþtýr.
SONUÇ
Eðer her þey 1960’lý yýllarda planlandýðý gibi gitmiþ olsaydý, bugün Foça’nýn Dünyanýn en tanýnmýþ ve en çok turist çeken Portofino'dan farký kalmazdý.
Sonuç itibarý ile bugün gelinen noktada Foça, hala turizm sektörü içerisinde, tüm Dünyada beðeni kazanacak, gizli çekim noktalarýndan birisidir. Foça'ya bir þekilde yolu düþen yerli ve yabancý turistlerin Foça'yý beðenmemesi söz konusu deðildir. Foça, turizmine vurulmuþ her türlü darbeye raðmen, kendini kabul ettirecek kadar güzel, dingin ve cazibesi yüksek bir çekim noktasýdýr.
Ýlk günden bugüne, Foça’nýn, turizmde geliþmesi için emeði geçenlerden hayata veda etmiþ olanlara Allah'tan rahmet dilemenin, yaþayanlara da teþekkür etmenin, bir turizmci olarak boynumun borcu olduðunu herkesle paylaþmak isterim.
Sebahattin Karaca
sebahattinkaraca35@hotmail.com
www.sebahattinkaraca.com
Bir þehrin içinde bulunduðu durum, daha önce o þehirde yaþayan insanlarýn veya seçimle iþ baþýna getirdikleri yöneticilerin eseridir.
Bu baþlýktan yola çýkarak, son elli yýlda Foça’da olup bitenlere bir göz atmak, ümit ederim ki, her bakýmdan faydalý olacaktýr. En azýndan genç nesiller ve gelecek kuþaklar 1960 - 2015 yýllarý arasýnda Foça’nýn nasýl yönetildiðini, þehrin ileri gelenlerinin neleri olumlu veya olumsuz yönde etkilediðini, siyasetin ve siyaseti elde tutanlarýn Foça’yý nasýl þekillendirdiðini ve sonuçlarý hakkýnda bilgi sahibi olma imkanýný elde etmiþ olurlar.
BAKANLIÐIN KURULUÞU VE FOÇA’YA ETKÝSÝ
265 sayýlý kanun kapsamýnda 1963 yýlýnda kurulan Turizm ve Tanýtma Bakanlýðý’nýn ilk icraatlarýndan birisi Akçay, Ayvalýk, Kuþadasý, Çeþme’nin yaný sýra Foça’yý turizm kalkýnmasýnda öncelikli “Turizm Pilot Bölgesi” ilan etmesidir. Foça turistik pilot bölge ilan edildikten sonra, turistik yönden geliþebilmesi için imar düzenlemeleri ve bazý bölgelerin imara açýlmasý gerekiyordu. Baþta belediye bünyesinde olmakla beraber, zamanýn Bayýndýrlýk Bakanlýðý’nda bir dizi çalýþmalar sonucunda; þehir merkezinde kolaylaþtýrýcý teþviklerle turistik tesislerin yapýlabilmesinin önü açýldý. Bunun yaný sýra 1. Mersinaki’den bugünkü “Kosova plajý” diye anýlan koya kadar, tüm sahil bandý, Turizmi Teþvik Yasasý ile turizm alanlarý olarak imara açýldý.
Ýmara açýlan alan içinde, 1967 yýlýnda ilk Fransýz Tatil Köyü yapýldý. (Bu konuda eski belediye baþkaný merhum Selçuk Dirim ve Yardýmcýsý merhum Osman Mert’in baþarýlý çabalarýný bir baþka yazýmda anlatacaðým.) Ýnþaatýný Emek Ýnþaat, finansmanýný ise Emekli Sandýðý’nýn yaptýðý tatil köyünü; planlama sýrasýnda da danýþmanlýk yapan, Akdeniz’deki Club Med’lerin sahibi olan Gilbert Trigano kiraladý. Otuz beþ yýl boyunca, kendisinden daha sonra yapýlan tüm tatil köylerine örnek olarak ve kendi içinde binlerce insaný eðiterek, Türkiye turizmine katkýda bulundu. Tatil köyü sayesinde Foça adýný kýsa sürede yurt içinde ve yurt dýþýnda duyurdu. Bu bakýmdan þunu çok açýk bir dille söylemek mümkündür.
“TÜRKÝYE’DE TURÝZM YOKKEN, FOÇA’DA TURÝZM VARDI”.
PEKÝYÝ, SONRASINDA NELER OLDU ?..
Ayný yýllarda Foça’da turizmi geliþtirmek için imara açýlmýþ alanlarýn, en güzel iki koyundan birine devlet eliyle, Foça’ya ve Foça ekonomisine gereði kadar katký saðlayamayan “eðitim adý altýnda bir dinlenme kampý” yapýldý. Diðer koya ise, turizm tesisi adý altýnda, M... evleri yapýldý. Daha ilk günden iki koy birden gitti. Zaten sýnýrlý sayýda olan koylardan ikisinin birden kapatýlmýþ olmasý yarýnlarda da benzer olaylarýn olacaðýnýn bugünden göstergesiydi
Mersinaki bölgesinde;
Birinci Mersinaki’de, 1980’li yýllarda baþlayan örfi idare zamanýnda, mevcut turizm alanlarýnýn tamamýna yakýný (80’li yýllarda yapýlan bir otel ve günübirlik tesis hariç) neredeyse motel adý altýnda müstakil konut veya turizm tesisi adý altýnda sitelerle doldu. (Çünkü turizm alanýna konut yapmak yasaktý. Yasaðý delmenin tek yolu ise “Turizm Yatýrýmý Adý Altýnda” site veya motel adý altýnda bahçeli dubleks yapýlýyordu. Öyle de oldu. O zamanki imar kanununun 49. maddesi, turizm alanlarýnda bile, mevzi imar planý yapmaya imkan kýlýyordu. Yapýlan planlar belediye meclisine sunuluyor, meclisten geçtikten sonra uygulamaya konuluyordu. Bu sayede eþi benzeri ender bulunan 1. Mersinaki’nin büyük bir kýsmýna “motel ruhsatý” adý altýnda bahçeli dubleksler yapýldý. Böylece Foça’nýn turizmde önünü açacak, turizm alanlarýndan biri olan, 1. Mersinaki talan edildi ve konut cennetine dönüþtürüldü.
Bu da yetmezmiþ gibi 80’li yýllarýn sonlarýnda, imar affýnýn çýkmasý ve ayný alanda “islah imar planý” adýyla bir plan çalýþmasý sonucu hukuki sorunlarýn pek çoðu giderildi ama yoðunluk artýþý da beraberinde geldi. Böylece kent merkezine en yakýn olan bu koy, en baþta turizm için, planlanan ve hedeflenen yatýrýmlarý çekemez duruma sürüklendi.
EN AZ TAHRÝBAT 2. MERSÝNAKÝ’DE YAÞANDI
Turizm alanlarý içerisinde bulunan 2. Mersinaki tam anlamýyla bir bataklýk iken, örfi idare zamanýnda belediye baþkanlýðý yapmýþ Sn. Süleyman Ege’nin yoðun çabalarý sonucunda halk plajýna dönüþmüþtür. Sn. Nihat Dirim’in 2. dönem belediye baþkanlýðý sýrasýnda ise alanýn tamamýna 4 yýldýzlý, 400 yataklý bir tesis kazandýrýlmýþtýr.
Bunun yaný sýra yine üzülerek ifade etmek gerekir ki, 3. Mersinaki’nin önemli bir bölümü, turizm tesisi adý altýnda siteler ve özel parselli evlerle dolmuþtur. Örnek D. Sitesi, M. Sitesi.
TATÝL KÖYÜ KOYU
Dördüncü Mersinaki yani Tatil Köyü'nün bulunduðu koydaki bir adada beþ, altý adet büyük tesis yapýlabilecek alanda, realitede yalnýz bir turistik tesis yapýldý. Diðer dört - beþ parsel ise, her yerde olduðu gibi, "Turizm tesisi" adý altýnda konut için kullanýldý. Böylece en önemli noktalardan biri daha sonsuza kadar Foça turizmine kapatýldý..
1980’li yýllarýn 2. yarýsýnda ise Foça içinde ve sýrtýný tepelere dayamýþ deniz manzaralý alanlarda, geniþ ölçekli imar planý yapýldý. Yeni imara açýlan bu alanlarda da maalesef turizmin geliþmesine fayda saðlayacak kadar büyük alanlar, turizm yatýrýmlarýna ayrýlmadý. Turizmi teþvik etmeye yeterli olabilecek kadar, imar planý içerisinde tesis yapýmý için “turizm alaný” ayrýlmýþ olsaydý, hiçbir koþulda amacýnýn dýþýnda kullanýmýna da müsaade edilmeseydi, bugün Foça çok miktarda yatýrýmý ve yatýrýmcýyý çekmiþ olacaktý. Burada önemli bir hususun altýný çizmek gerekir. Ýmar planlarý yapýlýrken Foça'ya özel mimari dokunun, korunmasý esas alýnmalýydý.
Esasýnda Foça’nýn Turizm Pilot Bölgesi olmasý ve Fransýz Tatil Köyü’nün Foça’ya yapýlmasýnýn birçok sebebi vardý. O dönemde 2850 nüfusu, bozulmamýþ doðasý, harika koylarý ve hepsi kadar önemli olan yüzlerce taþ evler ve sokaklarýnýn dayanýlmaz güzelliði büyük rol oynamýþtý. Foça’nýn pilot bölge olmasýnýn hemen ardýndan, Anýtlar Kurulu’nun taþ evleri tescilleyeceði haberi, sayýsý bugün belli olmayan önemli miktarda taþ evin yýkýlmasýna, yerine apartman dairelerinin yapýlmasýna yol açtý. Bahçeli taþ evlerin yerine, alanýn tamamýna yapýlan apartmanlar, bir dönemin mimari özelliði yansýtan Foça taþ evlerinin önemli ölçüde azalmasýna sebep oldu. Bu yýllar 1970’li yýllardý. (Bu konuyu bir baþka yazýmda, daha kapsamlý ele alacaðým.)
Ýkinci kýyýma ise kýsmen 1982 depremi sebep oldu.. 1982 depreminde çok miktarda taþ ev tahribat görmüþtü. Tahribat gören evlerin “Devlet - vatandaþ iþbirliði” ile onarýmý yerine, yüz otuza yakýn taþ ev zamanýn hükümetine sunulan öneri doðrultusunda tescilden düþürüldü, yýkýldý. Yerine yeni binalar ve apartmanlar yapýldý. Bugün herkes Alaçatý’nýn geliþmesinden ve ilerlemesinden, turizmde hakettiði yeri almasýndan bahsederken, Alaçatý'nýn meydan ve sokaklarýný süsleyen tarihi, tescilli taþ evlerin etkisinin ne kadar önem taþýdýðýný söylemeden edemez.
Bu baðlamda kýsýr imkanlarý ile tarihi deðerleri gün ýþýðýna çýkarmaya çalýþan kazý baþkanlýðýnýn hakkýný vermeyi unutmamak gerekir. Kazý baþkanlýðýnýn on yýllardýr sürdürdüðü çalýþmalar sonucunda, gün ýþýðýna çýkan ve çýkacak olan tarihi eserlerin, bir gün Foça’da "Tarih Turizminin” geliþmesinde faydalý olacaðýna inanýyorum.
Bu arada ‘90’lý yýllarýn ortalarýnda baþlayan kanalizasyon þebekesi sit engellerinden dolayý her ne kadar tam olarak bitirilmemiþ olsa bile, yapýlan kadarýyla Foça’yý kýsmen rahatlatmýþtýr. Arkasýndýn da arýtma tesisinin tamamlanmasý ile Foça turizmi büyük ölçüde vidanjörlü dönemden kurtulmuþtur. Son on yýldýr üst yapý çalýþmalarý kapsamýnda sahil yolu, iskeleler, Sur Duvarlarý, Foça ve Yenifoça’da yapýlan çevre düzenlemeleri Foça turizmine katma deðer saðlamýþtýr.
SONUÇ
Eðer her þey 1960’lý yýllarda planlandýðý gibi gitmiþ olsaydý, bugün Foça’nýn Dünyanýn en tanýnmýþ ve en çok turist çeken Portofino'dan farký kalmazdý.
Sonuç itibarý ile bugün gelinen noktada Foça, hala turizm sektörü içerisinde, tüm Dünyada beðeni kazanacak, gizli çekim noktalarýndan birisidir. Foça'ya bir þekilde yolu düþen yerli ve yabancý turistlerin Foça'yý beðenmemesi söz konusu deðildir. Foça, turizmine vurulmuþ her türlü darbeye raðmen, kendini kabul ettirecek kadar güzel, dingin ve cazibesi yüksek bir çekim noktasýdýr.
Ýlk günden bugüne, Foça’nýn, turizmde geliþmesi için emeði geçenlerden hayata veda etmiþ olanlara Allah'tan rahmet dilemenin, yaþayanlara da teþekkür etmenin, bir turizmci olarak boynumun borcu olduðunu herkesle paylaþmak isterim.
Sebahattin Karaca
sebahattinkaraca35@hotmail.com
"Sebahattin Karaca" bütün yazýlarý için týklayýn...