Sebahattin Karaca
FOÇA’DA VAKIF ÝLE DERNEKLERÝN DURUMU VE KATKILARI
Türklerde vakýflarýn tarihi çok eskidir. Ýmeceden baþlayan alýþkanlýklarla, özellikle çeþme, cami, okul, medrese, külliye, hela, çarþý, pazar, türbe, þadýrvan, sebil, mescit, hamam, ýlýca, yol, köprü, hastane, týmarhane, kütüphane, çamaþýrhane, dökümhane, demirhane, dergah, sarnýç, sýðýnak, kabristan, kýraathane, eczane vakýflarý kuruldu hayratlarý yapýldý. Burada ismini yazmakla bitiremeyeceðimiz yüzlerce çeþidi vardý.
Özellikle, Selçuklular ve Osmanlýlar zamanýnda vakýf kurmak, vakýf yoluyla insanlarýn veya þehirlerin ihtiyaçlarýný gidermek bir yaþam felsefesi olmuþtu.
Kurulan her vakýf ve dernek genel olarak kurulma amacýna yönelik hassasiyetle yönetilmiþlerdi. Ancak bugün de bazý örneklerde görüleceði gibi, geçmiþ zamanda da iyi yönetilmeyen vakýf ve dernekler olmuþtu. Bu manada özellikle vakýflar için vakýf dualarý ve vakýf beddualarý, yapýlan bina ve hayratlarýn en kolay görülen cephelerine yazýlmýþ ve bu sayede insanlarýn dikkati çekilmiþti. Bunlardan en önemlisi Kanuni Sultan Süleyman’ýn vakýf duasý ve bed duasýdýr.
Þöyle ki; “Allah'a ve Ahiret gününe inanan, güzel ve temiz olan Hazreti Peygamberi tasdik eden, Sultan, Emir, Bakan, küçük veya büyük herhangi bir kimseye, bu vakfý deðiþtirmek, bozmak, nakletmek, eksiltmek, baþka bir hale getirmek, iptal etmek, iþlemez hale getirmek, ihmal etmek ve tebdil etmek helal olmaz. Kim onun þartlarýndan herhangi bir þeyi veya kaidelerinden herhangi bir kaideyi bozuk bir yorum ve geçersiz bir yöntemle deðiþtirir, iptal eder ve deðiþtirilmesi için uðraþýr, fesh edilmesine veya baþka bir hale dönüþtürülmesine kastederse, haramý üstlenmiþ, günaha girmiþ ve masiyetleri irtikap etmiþ olur. Böylece günahkarlar alýnlarýndan tutularak cezalandýrýldýklarý gün Allah onlarýn hesabýný görsün. Mâlik onlarýn isteklisi, zebaniler denetçisi ve cehennem nasibi olsun. Zira Allah'ýn hesabý hýzlýdýr. Kim bunu iþittikten sonra, onu deðiþtirirse onun günahý, deðiþtirenler üzerindedir. Kuþkusuz O, iyilik edenlerin ecrini zayi etmez... " *
Yukarýda yazýlý “anlam” dolu bedduadan sonra, yine Kanuni Sultan Süleyman‘a ait vakýf duasýndan kýsaca bahsetmeden geçemeyiz.
Þöyle ki; "Her kimse ki vakýflarýn bekâsýna özen ve gelirlerinin artmasýna itina gösterirse; baðýþlayýcý olan yüce Allah'ýn huzurunda ameli güzel ve makbul olup, mükâfatý sayýlamayacak kadar çok olsun. Dünya üzüntülerinden korunsun ve her türlü tehlikeden muhafaza olunsun. " *
BUGÜNE GELÝNDÝÐÝNDE:
Yukarýda belirttiðimiz vakýf dua ve beddualarýnýn yerini bugün Vakýflar Kanunu ve Yönetmelikleri almýþtýr. Bir veya birkaç amaca yönelik olmak üzere kurulan vakýf ve dernekler 4721 sayýlý kanun ile kurulur ve faaliyet gösterir. Her vakfýn ve derneðin bir tüzüðü bulunur. Tüzük vakýf ve derneðin anayasasý gibidir. Güzel ilçemiz, Foça’da da pek çok amaca yönelik sayýsýz dernekle beraber en eskisi "Kürt Ali Vakfý" olmak üzere birkaç vakýf kurulmuþtur. Kurulan vakýf ve derneklerin, azýnlýkta olmak üzere, bir kýsmý amacýna yönelik çalýþmalarýný baþarýyla sürdürmektedirler. Bunlarýn hangileri olduðu, “göstermelikten uzak" olan yýlsonunda faaliyet raporlarýnda görülmektedir. Diðerleri ise “tabela dernek ve vakfýndan” öteye gitmemektedir. Çünkü önemli bir bölümü desteðini üyelerinden ve tabandan almak yerine, ya seçimle gelen bazý kamu kurumlarýndan almayý düþünmekten öteye gidememiþ veya daha kurulurken bunu amaç edinerek kurulmuþlardýr.
Hiçbir derneðe zorla kimse üye edilemez. Ama isteyen herkes gönüllü olarak her derneðe üye olabilir. Belli bir amaca yönelik olmak üzere, gönüllülük esasýna dayalý olarak kurulmuþ, pek çok dernek, amaca ve hedefe uygun faaliyet gösteremediði için, yýlsonunda genel kurullarýný bile toplamakta zorlanmaktadýrlar. Baþarýsýz olan vakýf ve derneklerin baþarýya giden yolda, en çok ihtiyaç duyduklarý þey; kurumsallaþmak ve tabana dayanarak yayýlmaktýr. Tam bu noktada ya yeteri kadar önemsemediklerinden, ya da baþaramadýklarýndan dolayý kuruluþ amacýna uygun faaliyet sürdürmek, konusunda zorlanmaktadýrlar. Çünkü takým çalýþmasýndan uzak olunduðunda, ya da sadece bireysel gayrete dayandýrýldýðýnda veya yöneticinin her þeyin önünde tuttuðu kendi egolarýný dayatmasý sonucu, baþarýsýzlýk kaçýnýlmaz oluyor. Tek adamlýðý marifet bilen, "vizyonsuz" yönetici veya etrafýndaki iþ bilmez yöneticiler sayesinde temsil ettikleri dernek veya vakfý zora sokmalarý, maalesef zamanla kaçýnýlmaz bir kader olur.
Genelde bunlar, okumak - kendini geliþtirmek - araþtýrmak daha da baþarýlý olmak, ve temsil ettiði vakýf veya dernek için, kuruluþ amacýna yönelik kýsa, orta, uzun vadeli planlar yapamayan, proje yaratamayan, konuþtuðunda mangalda kül býrakmayan, tek adam zihniyetinin hakim olduðu, vakýf ve derneklerde sýkça gözlenmektedir.
Çok ilginçtir. Bir baþka kurum baþkanýný, demokratik davranamamakla, baþýna buyruk olmakla, yerden yere vurabilen zihniyet sahibi ayný yönetici, kendisinin yönettiði sivil toplum kuruluþunun toplantýlarýnda da eleþtirdiði kiþi gibi davranmaktan vazgeçemiyor. Bu manada bilinçsizce ayný þeyleri yaptýðý veya ayný þekilde davrandýðý, temsil ettiði vakýf veya derneði kibarlýk, naziklik ve bilgelik içinde yürütmek yerine, mahalle kabadayýsý gibi, zorbalýða baþvurduklarý da gözden kaçmýyor.
Bazýlarýnýn oylarý ile, bazýlarýnýn ise sahibi olduðuna inandýklarý nüfus ile, payda saðlamaya gayret ettikleri de izlenmektedir.
Hayýrlý iþler için kurulmuþ, sivil toplum kurumunun, kendilerini sorgulayamayan bazý yöneticilerin, siyaset harmanýnda da, “bir yazda, beþ-altý hasat” yapma çabalarý da olduðu gözlerden kaçmamaktadýr. Bu tür yöneticiler eninde sonunda temsil ettiði kuruma ya imaj kayýp ettiriyor, ya inanýlýrlýðýný kayýp ediyor veya güven duygusunu ortadan kaldýrma suretiyle, kendisine ve temsil ettiði kuruma zarar veriyor.
Kötü yönetilen dernek ve vakýflarda, saðladýðý faydadan dolayý elbette bazý memnun olanlar çýkacaktýr. Ancak bu durum geneli yansýtmadýðý için itibar görmez.
Bu durum karþýsýnda “gönüllülük esasýna göre, hiçbir beklentisi olmayan, azimli – çalýþkan - vefalý - güvenilir ve becerikli insanlar ilk aþamada veya bir sonraki zaman diliminde birer birer ayrýlýr giderler. ” Bu ve benzer örneklerden dolayý iþ vasýfsýz yöneticilere kaldýðýndan veya yönetimin baþý vasýflý yönetimin kendini zorlayacaðýný varsaydýðýndan, vasýfsýz yönetim kurulu oluþumunu tercih ettiðinden maalesef Foça'da pek çok dernek ve vakýf ya çalýþamaz durumdadýr ya da ileriye dönük güven vermemektedirler. Kendisini iyi kötü idare edenlerin durumu ise, vakýf veya derneðine göre; ya günü kurtarýrlar, ya da varsa sabit gelirleri, o gelirini arttýramadan mevcut gelenle (daha önce emeði geçenlerin saðladýðý gelirlerle) yönetmeyi marifet sayarlar.
Ýskandinav ülkelerinden 4 milyon nüfuslu Norveç’te derneklerde 16 milyon üye varken yani her bir kiþi en az 4 derneðe üye iken, ilçemizde kurulu 40’a yakýn dernekte üye sayýsý 1500 kiþiyi ancak bulmaktadýr. Bu hazin tabloda bir baþka manada genel olarak ilçemizde hakim dernek ve vakýflarýn iyi çalýþmadýðýnýn diðer bir göstergesidir. “Neredeyse bulut sevenler” derneðinden “yaðmurda gezenler derneðine” kadar pek çok dernek olmakla beraber birkaçý hariç diðerlerinin ele avuca gelen ve Foça’ya faydasý olan faaliyetleri ne yazýk ki görülmemektedir.
Bunlarýn arasýndan Foça Yelken ve Ýhtisas Kulübü’nü, Foça Kitap Kulübü’nü, belki birkaç tane daha adýný gururla anacaðýmýz Foça’ya, Foçalý gençlere – Foçalý insanlara faydalý olan sivil toplum kuruluþlarýný taktir etmek gerekir. Yýllardýr kendi imkanlarýyla faaliyetlerini sürdürürken, Foça’nýn gencine yaþlýsýna çok fayda saðladýlar ve saðlamaya devam ediyorlar.
Dilerim ki þu ana kadar kurulmuþ olan ve faaliyetlerinde zayýf kalmýþ tüm vakýf ve dernekler, biran önce kuruluþ amacýna yönelik, daha verimli ve daha demokratik çalýþarak, Foça’nýn ilerlemesi, tanýtýlmasý, geliþtirilmesi, güzelleþtirilmesinden eðitimine kadar, insanlarýn daha saðlýklý ve sýcak ortamlarda yaþamalarýndan, geliþtirilmiþ kent kültürü içinde aydýnlarý bol ve birbirine, doðaya, denize, her türlü canlýya, engelliye, yaþlýya saygýlý ve ekonomisi yüksek bir Foça yaratýlmasý hususunda faaliyet göstersinler.
Sebahattin Karaca
sebahattinkaraca35@hotmail.com
www.sebahattinkaraca.com
Türklerde vakýflarýn tarihi çok eskidir. Ýmeceden baþlayan alýþkanlýklarla, özellikle çeþme, cami, okul, medrese, külliye, hela, çarþý, pazar, türbe, þadýrvan, sebil, mescit, hamam, ýlýca, yol, köprü, hastane, týmarhane, kütüphane, çamaþýrhane, dökümhane, demirhane, dergah, sarnýç, sýðýnak, kabristan, kýraathane, eczane vakýflarý kuruldu hayratlarý yapýldý. Burada ismini yazmakla bitiremeyeceðimiz yüzlerce çeþidi vardý.
Özellikle, Selçuklular ve Osmanlýlar zamanýnda vakýf kurmak, vakýf yoluyla insanlarýn veya þehirlerin ihtiyaçlarýný gidermek bir yaþam felsefesi olmuþtu.
Kurulan her vakýf ve dernek genel olarak kurulma amacýna yönelik hassasiyetle yönetilmiþlerdi. Ancak bugün de bazý örneklerde görüleceði gibi, geçmiþ zamanda da iyi yönetilmeyen vakýf ve dernekler olmuþtu. Bu manada özellikle vakýflar için vakýf dualarý ve vakýf beddualarý, yapýlan bina ve hayratlarýn en kolay görülen cephelerine yazýlmýþ ve bu sayede insanlarýn dikkati çekilmiþti. Bunlardan en önemlisi Kanuni Sultan Süleyman’ýn vakýf duasý ve bed duasýdýr.
Þöyle ki; “Allah'a ve Ahiret gününe inanan, güzel ve temiz olan Hazreti Peygamberi tasdik eden, Sultan, Emir, Bakan, küçük veya büyük herhangi bir kimseye, bu vakfý deðiþtirmek, bozmak, nakletmek, eksiltmek, baþka bir hale getirmek, iptal etmek, iþlemez hale getirmek, ihmal etmek ve tebdil etmek helal olmaz. Kim onun þartlarýndan herhangi bir þeyi veya kaidelerinden herhangi bir kaideyi bozuk bir yorum ve geçersiz bir yöntemle deðiþtirir, iptal eder ve deðiþtirilmesi için uðraþýr, fesh edilmesine veya baþka bir hale dönüþtürülmesine kastederse, haramý üstlenmiþ, günaha girmiþ ve masiyetleri irtikap etmiþ olur. Böylece günahkarlar alýnlarýndan tutularak cezalandýrýldýklarý gün Allah onlarýn hesabýný görsün. Mâlik onlarýn isteklisi, zebaniler denetçisi ve cehennem nasibi olsun. Zira Allah'ýn hesabý hýzlýdýr. Kim bunu iþittikten sonra, onu deðiþtirirse onun günahý, deðiþtirenler üzerindedir. Kuþkusuz O, iyilik edenlerin ecrini zayi etmez... " *
Yukarýda yazýlý “anlam” dolu bedduadan sonra, yine Kanuni Sultan Süleyman‘a ait vakýf duasýndan kýsaca bahsetmeden geçemeyiz.
Þöyle ki; "Her kimse ki vakýflarýn bekâsýna özen ve gelirlerinin artmasýna itina gösterirse; baðýþlayýcý olan yüce Allah'ýn huzurunda ameli güzel ve makbul olup, mükâfatý sayýlamayacak kadar çok olsun. Dünya üzüntülerinden korunsun ve her türlü tehlikeden muhafaza olunsun. " *
BUGÜNE GELÝNDÝÐÝNDE:
Yukarýda belirttiðimiz vakýf dua ve beddualarýnýn yerini bugün Vakýflar Kanunu ve Yönetmelikleri almýþtýr. Bir veya birkaç amaca yönelik olmak üzere kurulan vakýf ve dernekler 4721 sayýlý kanun ile kurulur ve faaliyet gösterir. Her vakfýn ve derneðin bir tüzüðü bulunur. Tüzük vakýf ve derneðin anayasasý gibidir. Güzel ilçemiz, Foça’da da pek çok amaca yönelik sayýsýz dernekle beraber en eskisi "Kürt Ali Vakfý" olmak üzere birkaç vakýf kurulmuþtur. Kurulan vakýf ve derneklerin, azýnlýkta olmak üzere, bir kýsmý amacýna yönelik çalýþmalarýný baþarýyla sürdürmektedirler. Bunlarýn hangileri olduðu, “göstermelikten uzak" olan yýlsonunda faaliyet raporlarýnda görülmektedir. Diðerleri ise “tabela dernek ve vakfýndan” öteye gitmemektedir. Çünkü önemli bir bölümü desteðini üyelerinden ve tabandan almak yerine, ya seçimle gelen bazý kamu kurumlarýndan almayý düþünmekten öteye gidememiþ veya daha kurulurken bunu amaç edinerek kurulmuþlardýr.
Hiçbir derneðe zorla kimse üye edilemez. Ama isteyen herkes gönüllü olarak her derneðe üye olabilir. Belli bir amaca yönelik olmak üzere, gönüllülük esasýna dayalý olarak kurulmuþ, pek çok dernek, amaca ve hedefe uygun faaliyet gösteremediði için, yýlsonunda genel kurullarýný bile toplamakta zorlanmaktadýrlar. Baþarýsýz olan vakýf ve derneklerin baþarýya giden yolda, en çok ihtiyaç duyduklarý þey; kurumsallaþmak ve tabana dayanarak yayýlmaktýr. Tam bu noktada ya yeteri kadar önemsemediklerinden, ya da baþaramadýklarýndan dolayý kuruluþ amacýna uygun faaliyet sürdürmek, konusunda zorlanmaktadýrlar. Çünkü takým çalýþmasýndan uzak olunduðunda, ya da sadece bireysel gayrete dayandýrýldýðýnda veya yöneticinin her þeyin önünde tuttuðu kendi egolarýný dayatmasý sonucu, baþarýsýzlýk kaçýnýlmaz oluyor. Tek adamlýðý marifet bilen, "vizyonsuz" yönetici veya etrafýndaki iþ bilmez yöneticiler sayesinde temsil ettikleri dernek veya vakfý zora sokmalarý, maalesef zamanla kaçýnýlmaz bir kader olur.
Genelde bunlar, okumak - kendini geliþtirmek - araþtýrmak daha da baþarýlý olmak, ve temsil ettiði vakýf veya dernek için, kuruluþ amacýna yönelik kýsa, orta, uzun vadeli planlar yapamayan, proje yaratamayan, konuþtuðunda mangalda kül býrakmayan, tek adam zihniyetinin hakim olduðu, vakýf ve derneklerde sýkça gözlenmektedir.
Çok ilginçtir. Bir baþka kurum baþkanýný, demokratik davranamamakla, baþýna buyruk olmakla, yerden yere vurabilen zihniyet sahibi ayný yönetici, kendisinin yönettiði sivil toplum kuruluþunun toplantýlarýnda da eleþtirdiði kiþi gibi davranmaktan vazgeçemiyor. Bu manada bilinçsizce ayný þeyleri yaptýðý veya ayný þekilde davrandýðý, temsil ettiði vakýf veya derneði kibarlýk, naziklik ve bilgelik içinde yürütmek yerine, mahalle kabadayýsý gibi, zorbalýða baþvurduklarý da gözden kaçmýyor.
Bazýlarýnýn oylarý ile, bazýlarýnýn ise sahibi olduðuna inandýklarý nüfus ile, payda saðlamaya gayret ettikleri de izlenmektedir.
Hayýrlý iþler için kurulmuþ, sivil toplum kurumunun, kendilerini sorgulayamayan bazý yöneticilerin, siyaset harmanýnda da, “bir yazda, beþ-altý hasat” yapma çabalarý da olduðu gözlerden kaçmamaktadýr. Bu tür yöneticiler eninde sonunda temsil ettiði kuruma ya imaj kayýp ettiriyor, ya inanýlýrlýðýný kayýp ediyor veya güven duygusunu ortadan kaldýrma suretiyle, kendisine ve temsil ettiði kuruma zarar veriyor.
Kötü yönetilen dernek ve vakýflarda, saðladýðý faydadan dolayý elbette bazý memnun olanlar çýkacaktýr. Ancak bu durum geneli yansýtmadýðý için itibar görmez.
Bu durum karþýsýnda “gönüllülük esasýna göre, hiçbir beklentisi olmayan, azimli – çalýþkan - vefalý - güvenilir ve becerikli insanlar ilk aþamada veya bir sonraki zaman diliminde birer birer ayrýlýr giderler. ” Bu ve benzer örneklerden dolayý iþ vasýfsýz yöneticilere kaldýðýndan veya yönetimin baþý vasýflý yönetimin kendini zorlayacaðýný varsaydýðýndan, vasýfsýz yönetim kurulu oluþumunu tercih ettiðinden maalesef Foça'da pek çok dernek ve vakýf ya çalýþamaz durumdadýr ya da ileriye dönük güven vermemektedirler. Kendisini iyi kötü idare edenlerin durumu ise, vakýf veya derneðine göre; ya günü kurtarýrlar, ya da varsa sabit gelirleri, o gelirini arttýramadan mevcut gelenle (daha önce emeði geçenlerin saðladýðý gelirlerle) yönetmeyi marifet sayarlar.
Ýskandinav ülkelerinden 4 milyon nüfuslu Norveç’te derneklerde 16 milyon üye varken yani her bir kiþi en az 4 derneðe üye iken, ilçemizde kurulu 40’a yakýn dernekte üye sayýsý 1500 kiþiyi ancak bulmaktadýr. Bu hazin tabloda bir baþka manada genel olarak ilçemizde hakim dernek ve vakýflarýn iyi çalýþmadýðýnýn diðer bir göstergesidir. “Neredeyse bulut sevenler” derneðinden “yaðmurda gezenler derneðine” kadar pek çok dernek olmakla beraber birkaçý hariç diðerlerinin ele avuca gelen ve Foça’ya faydasý olan faaliyetleri ne yazýk ki görülmemektedir.
Bunlarýn arasýndan Foça Yelken ve Ýhtisas Kulübü’nü, Foça Kitap Kulübü’nü, belki birkaç tane daha adýný gururla anacaðýmýz Foça’ya, Foçalý gençlere – Foçalý insanlara faydalý olan sivil toplum kuruluþlarýný taktir etmek gerekir. Yýllardýr kendi imkanlarýyla faaliyetlerini sürdürürken, Foça’nýn gencine yaþlýsýna çok fayda saðladýlar ve saðlamaya devam ediyorlar.
Dilerim ki þu ana kadar kurulmuþ olan ve faaliyetlerinde zayýf kalmýþ tüm vakýf ve dernekler, biran önce kuruluþ amacýna yönelik, daha verimli ve daha demokratik çalýþarak, Foça’nýn ilerlemesi, tanýtýlmasý, geliþtirilmesi, güzelleþtirilmesinden eðitimine kadar, insanlarýn daha saðlýklý ve sýcak ortamlarda yaþamalarýndan, geliþtirilmiþ kent kültürü içinde aydýnlarý bol ve birbirine, doðaya, denize, her türlü canlýya, engelliye, yaþlýya saygýlý ve ekonomisi yüksek bir Foça yaratýlmasý hususunda faaliyet göstersinler.
Sebahattin Karaca
sebahattinkaraca35@hotmail.com
"Sebahattin Karaca" bütün yazýlarý için týklayýn...