Iþýk Teoman
ÝZMÝRLÝLER BALKON KEYFÝNÝ UNUTUYOR
Çok uzaklara deðil, 1980’li yýllara dönüp bir bakalým. Ýzmir yýlýn neredeyse 300 günü güneþli ve sýcak, o nedenle insanlar sokakta, bahçelerde ve balkonlarda yaþýyor. Yazýn geç saatlere kadar insanlar evlerine dönmek istemiyor. Ýzmirli o yýllarda balkonlarý seviyor. Genellikle bahçeli evlerde doðup büyüyen, çiçekler ve aðaçlar ile iç içe bir yaþam geçirmiþ olan Ýzmirli bu keyifli yaþamý balkonlara da taþýyor. Balkonlarýnda gülden yasemine, hanýmelinden, sellukaya kadar çiçek bakmaya ve büyütmeye devam eden Ýzmirliler birbirleriyle adeta yarýþmaya baþlýyor. “Senin balkonun güzel”, “Benim penceremin önü güzel” çekiþmeleri yapýlýyor. Kimin balkonu daha güzel ise keyif onda, deðmeyin keyfine. Hatta o güzelliklere yerel yöneticiler de ortak oluyor. “En güzel balkon yarýþmasý” düzenleniyor.
Ýzmir’in pek çok semtinde yüzlerce insan bu yarýþmalara katýlarak ”en güzel balkon”un kendilerine ait olduðunu ispatlamak için uðraþ veriyor. Balkonlarýna yeni çiçekler dikiyor, sarmaþýklar, begonviller birinci kattan baþlayýp apartmanlarýn çatýlarýna kadar ulaþýyor. Birbirinden güzel çiçekler çevreye mis gibi kokular yayýyor. Sýcak yaz günlerinde balkonlar kurtarýcý oluyor, çayýný demleyen kendini balkona atýyor. Önce balkonun zemini sulanýyor ve sýcaktan kurtuluþun ilk adýmý atýlýyor, gün boyu ýsýnan zemine dökülen sudan yayýlan nem kokusu yerini tatlý bir serinliðe býrakýyor, ardýndan çiçekler sulanýyor ve ortalýða bir anda mis gibi toprak kokularý yayýlýyor. Güneþin batýþýyla birlikte çay keyfinin yanýnda balkon sohbetleri baþlýyor. Komþu balkonlardan laflamalar, atýþmalar, birbirlerine evde yapýlan mis gibi börek, çörek ve kurabiyelerden ikramlar. Sabah iþ varmýþ kimin umurunda, saatler gece yarýsýný çoktan geçiyor, sohbetin tadýna, balkonun keyfine doyum olmuyor.
YARIÞMALAR HEYECANLIYDI
Sabahý iple çekiyor vatandaþ, “En güzel balkon” yarýþmasýnýn sonuçlarý açýklanacak. Dönemin belediye baþkanlarý, basýn çalýþanlarý ve katýlýmcýlar heyecan içinde bekleþiyor yarýþmanýn açýklanacaðý salonda. Belediye Baþkaný, balkonlarýn öneminden, komþuluk iliþkilerinden, yeþil sevgisinden söz ediyor. Sýra yarýþma sonuçlarýný açýklamaya geliyor. En güzel balkon yarýþmasýnýn birincisi Ýnönü Caddesi Ýpek Böceði Apartmaný sakinlerinden Çiðdem Akþamsefasý, ikinci Karþýyaka Yalý Caddesi Begonya Apartmaný’ndan Itýr Gülkokan, üçüncü Alsancak Gül Sokak Kuþkonmaz Apartmaný’ndan Papatya Yediveren. Alkýþ kýyamet, kazandýðýna sevinenler, hakkýnýn yendiðine üzülenler, baþarýyý tebrik edenler, küsüp gidenler, Baþkana, ”Bir daha sana oy vermeyeceðim” diyenler.
1980’li yýllarda bahçeli evlerden gelip apartman hayatýna bir türlü alýþamayan Ýzmirliler, balkonlarýnda iþi o kadar ileri götürdüler ki, limon, elma, mandalina ve armut gibi meyve fidanlarý bile yetiþtirmeye kalktýlar, meyve alanlar bile oldu. Ne zaman ki, meþhur milenyumlu yýllara gelindiðinde eski Ýzmirliler birer birer aramýzdan ayrýlmaya, alýþkanlýklar ve beðeniler de deðiþmeye baþladý. Baðda bahçede büyümemiþ, sokakta yalýn ayak baþýkabak koþturmamýþ, çember çevirmemiþ, çelik çomak oynamamýþ, saklambaç nedir bilmez, birdirbir, körebe isimlerini duyduðunda yeni baþlayan dizi isimleri sanan eski Ýzmirlinin çocuklarý ve onlarýn torunlarýný yeni bir moda sardý.
Üç odalý, bir salonlu, beþ odalý iki salonlu, üç tuvaletli evlere sýðmaz oldular. Çýkýþ yollarý ararken, “Balkonlarý kapatalým“ dediler. Yeni bir sektör yarattýlar. Parasý olanlar, modern ýsý geçirmez katlamalý camlar, garibanlar, demir doðrama veya plastik ile güzelim balkonlarýný kapatarak, akýllarýnca yeni kullaným alanlarý kazandýlar. Tüm bunlar yetmiyormuþ gibi, yerel yönetimler ile boðuþmaya baþladýlar. Yýllar önce balkonlara ödül veren belediyeler, artýk ceza yaðdýrmaya baþlamýþlardý. Çünkü balkonlar projede açýk alanlardý. Uygulamada proje dýþýna çýkýlýp balkonlar ortadan kalkýnca suç iþlediler. Mahkemelik oldular. Bugün Ýzmir’de abartý deðil yüz binlerce apartman sakini balkon kapatma yüzünden belediye ile mahkemelik. Ve hepsi de cezalandýrýlýyor ve çatýr çatýr para ödüyorlar. Ama umurlarýnda mý? Anne ve babalarýndan miras kalan güzelim balkonlar cam içinde, bir masa iki yakýþýklý ahþap sandalye ve masanýn üzerinde naylondan yapma çiçekler! Bugün belki de balkonlarýný kapatmayan, bin bir renkli çiçekleri büyütmeye devam eden birkaç Ýzmirli var, onlara da daha uzun yaþam diliyorum. Eski Ýzmirli ve yaþý yüze dayanmýþ yeþili, çiçeði seven apartman sakinleri.
BALKONLAR UNUTULACAK
Beþ on yýl sonra balkon falan kalmayacak. Zaten yeni yapýlan binalarda balkonlar içeri alýnarak projelendiriliyor. Ve bu çok önemli bir marifetmiþ gibi satýcý tarafýndan ballandýrýlarak anlatýlýyor. Bundan böyle kent yaþamýnda balkon olmayacak. O mis kokulu balkonlarda artýk bir ahþap masa ile iki ahþap sandalye yer alacak. Ama masanýn üstünde mutlaka Kýbrýs iþi naylondan yapma çiçek bulunacak!
Iþýk Teoman
isikteoman@gmail.com
Çok uzaklara deðil, 1980’li yýllara dönüp bir bakalým. Ýzmir yýlýn neredeyse 300 günü güneþli ve sýcak, o nedenle insanlar sokakta, bahçelerde ve balkonlarda yaþýyor. Yazýn geç saatlere kadar insanlar evlerine dönmek istemiyor. Ýzmirli o yýllarda balkonlarý seviyor. Genellikle bahçeli evlerde doðup büyüyen, çiçekler ve aðaçlar ile iç içe bir yaþam geçirmiþ olan Ýzmirli bu keyifli yaþamý balkonlara da taþýyor. Balkonlarýnda gülden yasemine, hanýmelinden, sellukaya kadar çiçek bakmaya ve büyütmeye devam eden Ýzmirliler birbirleriyle adeta yarýþmaya baþlýyor. “Senin balkonun güzel”, “Benim penceremin önü güzel” çekiþmeleri yapýlýyor. Kimin balkonu daha güzel ise keyif onda, deðmeyin keyfine. Hatta o güzelliklere yerel yöneticiler de ortak oluyor. “En güzel balkon yarýþmasý” düzenleniyor.
Ýzmir’in pek çok semtinde yüzlerce insan bu yarýþmalara katýlarak ”en güzel balkon”un kendilerine ait olduðunu ispatlamak için uðraþ veriyor. Balkonlarýna yeni çiçekler dikiyor, sarmaþýklar, begonviller birinci kattan baþlayýp apartmanlarýn çatýlarýna kadar ulaþýyor. Birbirinden güzel çiçekler çevreye mis gibi kokular yayýyor. Sýcak yaz günlerinde balkonlar kurtarýcý oluyor, çayýný demleyen kendini balkona atýyor. Önce balkonun zemini sulanýyor ve sýcaktan kurtuluþun ilk adýmý atýlýyor, gün boyu ýsýnan zemine dökülen sudan yayýlan nem kokusu yerini tatlý bir serinliðe býrakýyor, ardýndan çiçekler sulanýyor ve ortalýða bir anda mis gibi toprak kokularý yayýlýyor. Güneþin batýþýyla birlikte çay keyfinin yanýnda balkon sohbetleri baþlýyor. Komþu balkonlardan laflamalar, atýþmalar, birbirlerine evde yapýlan mis gibi börek, çörek ve kurabiyelerden ikramlar. Sabah iþ varmýþ kimin umurunda, saatler gece yarýsýný çoktan geçiyor, sohbetin tadýna, balkonun keyfine doyum olmuyor.
YARIÞMALAR HEYECANLIYDI
Sabahý iple çekiyor vatandaþ, “En güzel balkon” yarýþmasýnýn sonuçlarý açýklanacak. Dönemin belediye baþkanlarý, basýn çalýþanlarý ve katýlýmcýlar heyecan içinde bekleþiyor yarýþmanýn açýklanacaðý salonda. Belediye Baþkaný, balkonlarýn öneminden, komþuluk iliþkilerinden, yeþil sevgisinden söz ediyor. Sýra yarýþma sonuçlarýný açýklamaya geliyor. En güzel balkon yarýþmasýnýn birincisi Ýnönü Caddesi Ýpek Böceði Apartmaný sakinlerinden Çiðdem Akþamsefasý, ikinci Karþýyaka Yalý Caddesi Begonya Apartmaný’ndan Itýr Gülkokan, üçüncü Alsancak Gül Sokak Kuþkonmaz Apartmaný’ndan Papatya Yediveren. Alkýþ kýyamet, kazandýðýna sevinenler, hakkýnýn yendiðine üzülenler, baþarýyý tebrik edenler, küsüp gidenler, Baþkana, ”Bir daha sana oy vermeyeceðim” diyenler.
1980’li yýllarda bahçeli evlerden gelip apartman hayatýna bir türlü alýþamayan Ýzmirliler, balkonlarýnda iþi o kadar ileri götürdüler ki, limon, elma, mandalina ve armut gibi meyve fidanlarý bile yetiþtirmeye kalktýlar, meyve alanlar bile oldu. Ne zaman ki, meþhur milenyumlu yýllara gelindiðinde eski Ýzmirliler birer birer aramýzdan ayrýlmaya, alýþkanlýklar ve beðeniler de deðiþmeye baþladý. Baðda bahçede büyümemiþ, sokakta yalýn ayak baþýkabak koþturmamýþ, çember çevirmemiþ, çelik çomak oynamamýþ, saklambaç nedir bilmez, birdirbir, körebe isimlerini duyduðunda yeni baþlayan dizi isimleri sanan eski Ýzmirlinin çocuklarý ve onlarýn torunlarýný yeni bir moda sardý.
Üç odalý, bir salonlu, beþ odalý iki salonlu, üç tuvaletli evlere sýðmaz oldular. Çýkýþ yollarý ararken, “Balkonlarý kapatalým“ dediler. Yeni bir sektör yarattýlar. Parasý olanlar, modern ýsý geçirmez katlamalý camlar, garibanlar, demir doðrama veya plastik ile güzelim balkonlarýný kapatarak, akýllarýnca yeni kullaným alanlarý kazandýlar. Tüm bunlar yetmiyormuþ gibi, yerel yönetimler ile boðuþmaya baþladýlar. Yýllar önce balkonlara ödül veren belediyeler, artýk ceza yaðdýrmaya baþlamýþlardý. Çünkü balkonlar projede açýk alanlardý. Uygulamada proje dýþýna çýkýlýp balkonlar ortadan kalkýnca suç iþlediler. Mahkemelik oldular. Bugün Ýzmir’de abartý deðil yüz binlerce apartman sakini balkon kapatma yüzünden belediye ile mahkemelik. Ve hepsi de cezalandýrýlýyor ve çatýr çatýr para ödüyorlar. Ama umurlarýnda mý? Anne ve babalarýndan miras kalan güzelim balkonlar cam içinde, bir masa iki yakýþýklý ahþap sandalye ve masanýn üzerinde naylondan yapma çiçekler! Bugün belki de balkonlarýný kapatmayan, bin bir renkli çiçekleri büyütmeye devam eden birkaç Ýzmirli var, onlara da daha uzun yaþam diliyorum. Eski Ýzmirli ve yaþý yüze dayanmýþ yeþili, çiçeði seven apartman sakinleri.
BALKONLAR UNUTULACAK
Beþ on yýl sonra balkon falan kalmayacak. Zaten yeni yapýlan binalarda balkonlar içeri alýnarak projelendiriliyor. Ve bu çok önemli bir marifetmiþ gibi satýcý tarafýndan ballandýrýlarak anlatýlýyor. Bundan böyle kent yaþamýnda balkon olmayacak. O mis kokulu balkonlarda artýk bir ahþap masa ile iki ahþap sandalye yer alacak. Ama masanýn üstünde mutlaka Kýbrýs iþi naylondan yapma çiçek bulunacak!
Iþýk Teoman
isikteoman@gmail.com
"Iþýk Teoman" bütün yazýlarý için týklayýn...