Sebahattin Karaca
Foça Turizmi, Kartdere Koyu ve Vadisi
Foça turizminin geliþmesi için gerekli olan, çok miktarda ve çok önemli turizm rezerv alanlarý vardýr. Bu alanlarýn tamamýný ayný anda masaya yatýrdýðýmýzda, kafa karýþýklýðýna yol açabilecek kadar fazladýr. Turizmin geliþmesine de bir o kadar uygundur. O bakýmdan bu alanlarý tek, tek ele alýp ayrý ayrý deðerlendirmemiz gerekir.
Bu yazýmda Kartdere Koyu ve Vadisi hakkýndaki düþüncelerimi sizlerle paylaþmak istiyorum.
Bugün Kartdere Vadisi diye tanýmlanan bölge, Foça merkezinden 10 Km. uzakta olup Yeni Foça yolu istikametindedir. Asýrlar önce Rumlar tarafýndan kurulmuþ, 1922 tarihine kadar aðýrlýklý olarak Rumlarýn yaþadýðý bir köy olarak varlýðýný sürdürmüþtür. Bu köy hala vardýr.
Burnumuzun dibindedir. Birkaç ev dýþýndaki ören haldedir. Köyün yaþama ve çalýþma alýþkanlýklarý ilginçtir. Okulu, kilisesi vardýr. Kartdere Köyü ile Sazlýca Köyü arasýnda dört metre geniþliðinde kadastral yol halen planda mevcuttur. Ayrýca her iki köyü Baðarasý’na baðlayan yol, kýsmen iyi durumdadýr.
Köyün Kadýnlarý
Köyün kadýnlarý, kýzlarý tarým ve hayvancýlýkla uðraþýrlardý. Özellikle Foça Karasý þarabýnýn yapýldýðý üzümü yetiþtirirlerdi.
Yetiþtirilen üzümlerin önemli bir bölümü, ayný alanda þarap yapýmýnda kullanýlýrdý. Bölgede üretilen þaraplar ve kurutulan üzümler satýlýrdý. Foça Karasý þarabý zamanýn en kaliteli þarabý olarak anýlýrdý.
Köyün Erkekleri
Köyün erkekleri bölgede taþocaklarýnda çalýþýr, taþ çýkarýrlardý. Çýkardýklarý taþlarý büyük bir ustalýkla iþlerler satarak geçimlerini saðlarlardý. Foça ve Yenifoça’nýn taþ evlerinin önemli bir bölümü Kartdere’den, Kýrk Damlar’dan, Aslan Burnun’dan, Sazlýca’dan özelliklede deniz yoluyla gelen taþlarla yapýlýrdý.
Sonra 1920’lerde mübadele oldu. Giden Rumlardan boþalan Kartdere Köyüne ve Vadisine, Kule Evlere Yunanistan’ýn Parga kasabasýndan gelen vatandaþlarýmýz yerleþtirildi. Parga Yunanistan’ýn batýsýnda bir balýkçý kasabasýdýr. Kartdere’ye yerleþtirilen vatandaþlarýmýz balýkçýydýlar. Dolaysýyla anlamadýklarý iþ olan üzüm ve þarapçýlýðý yapmak istemiyorlardý. Baðlarý söküp yerine tütün ektiler. Bu yaþam kýsa sürdü. Tarým ve hayvancýlýk yapmak istemediler. Taþocaðýndan taþ çýkartmak ve iþlemek baþlý baþýna bir meslekti, sektördü ve bilen yoktu, yapmadýlar. Halen tarým ve hayvancýlýkla uðraþan 1-2 ailenin dýþýndakiler Kartdere Köyünü ve Vadisini terk etti. Geride kapanan taþ ocaklarý, ören evler, talan olan baðlar kaldý.
Kartdere Köyü ve Vadisi muhakkak turizme açýlmalý
Kartdere Köyü ve Vadisi gibi alanlara Almanya’da Bayern ve Avusturya’da Insbruck bölgelerinde sýkça rastlanýr. Oralarda yalnýzca doðanýn ustaca iþlenmesi sonucunda, Dünyaca meþhur turizm alanlarý ve turist çekim merkezleri yaratýlmýþtýr. Oralardaki benzerliðinden dolayý , biz de Kartdere’de kolayca bir turizm alaný, turist çekim merkezi yaratabiliriz. Üstelik bir tarafý da deniz olan, içinde yaþanmýþlýðýn ve kültürün bulunduðu Kartdere Köyü ve vadisinin küllerinden yeniden doðmasýný saðlayabiliriz, hatta saðlamalýyýz. Bunu yapabiliriz. Yaratýlacak eski köy ve turizm Merkezi; korunan doðasý, taþ evleri, eski yaþama tarzý ile birlikte planlayabiliriz. Ender rastlanan muhteþem doðasý var zaten. Bir de Kule Evleri’nin ve eski yaþama alýþkanlýklarýnýn (Baðcýlýk, ev yapýmý þarap) ayaða kaldýrýlmýþ durumunu ve onlarca çeþit kuþun sabahlarý tepenizde öttüðü halini düþünün. Ýçine iyi düzenlenmiþ, planlý Turizm geliþimini koyun ve bir arada harmanlayýn. Açýk hava müzesi gibi yaþayan bir turizm cenneti ve çekim merkezi olur. Ýþte o zaman yalnýzca Türkiye’den deðil, Dünyadan da insanlar su olur akar gelir. Planlama sýrasýnda muhakkak ulusal ve uluslararasý tecrübesi olan insanlardan görüþ alýnmalýdýr. Bu sayede ahenk ve düzen içinde sürdürülebilir turizm alaný ve köy yaþamý yaratýlabilinir.
Kartdere turizme açýlmaz ise ne olur?
2011 yýlýnda yayýnlanan Foça Özel Çevre Koruma Bölgesi Yönetim Planý Raporu’nun 49. sayfasýnda bulunan rapora dikkatinizi çekerim. Rapordan aynen ilgili kýsmý aktarýyorum.
“Vadinin bir bölümü birinci derece doðal sit olmamasý sebebiyle alan turistik yapýlanmaya açýktýr. Bu durum, Kartdere koyu ve vadisinin biyolojik çeþitliliðinin korunmasýnda bir engel teþkil edebilir.”
ÖÇKB’nýn önerileri: Kartdere havzasýnda inþa edilecek tesislerin bölgenin karasal alaný ve kýyýlarýný etkilemesi, dolayýsýyla denizsel ortamýn da insan baskýsýna maruz kalmasý kaçýnýlmaz bir durumdur. Biyoçeþitliliðin zengin olduðu bu alanýn turistik kullaným dahil her türlü yapýlaþmaya karþý Foça ÖÇKB ekosistemi için oldukça önemli bir konudur.
Özetle þu kastediliyor: Birince derece doðal sit olsun, yalnýzca günübirlik tesis ile yapýlacaklar sýnýrlý kalsýn.
Nedir o?: bekçi kulübesi, büfe, wc, otopark, ve piknik yeri. Adý üstünde sabah gel, akþam git yeri.
“Oysa Kartdere Köyü’nde, onlarca kule ev var ve bu kule evlerin bir kýsmý dimdik ayakta, bir kýsmý onarýma muhtaçtýr. Hepsi tarihi bina niteliðinde ve tescillidir.
Kýsaca ne olmalý ?
Turizm alaný olarak planlanmalý, Foça turizminin kalkýnmasýna katký verilmelidir.
Yukarýda belirttiðim ve siz okuyuculara arzettiðim gibi Kartdere’ye Foça turizmini geliþtirmek adýna sahip çýkýlmalý. Bir yandan biyoçeþitliliði koruyacak, diðer yandan korunmuþ alanlarý insanlarla buluþturabilecek düzenlemeleri Þehircilik ve Çevre Bakanlýðý Ýzmir Ýl Bölge Müdürlüðü ve Kültür ve Turizm Bakanlýðý Ýzmir Ýli Anýtlar Bölge Müdürlüðü yetkilileri yapabilirler. Bu iþ bu kadar zor deðil. Dünya’da pek çok örneði var. Kýsýtlamak veya yasaklamak çoðu zaman doðru deðildir. Kartdere ve vadisi yeniden deðerlendirilmeye ve turizm açýsýndan yeniden yoruma muhtaçtýr.
Bir sonraki yazýmda, Foça’nýn baþka bir alaný hakkýndaki görüþlerimi sizlerle paylaþmak dileðiyle.
Köþe fotoðrafý Ömer Döndüren’e aittir.
Sebahattin Karaca
sebahattinkaraca35@hotmail.com
www.sebahattinkaraca.com
Foça turizminin geliþmesi için gerekli olan, çok miktarda ve çok önemli turizm rezerv alanlarý vardýr. Bu alanlarýn tamamýný ayný anda masaya yatýrdýðýmýzda, kafa karýþýklýðýna yol açabilecek kadar fazladýr. Turizmin geliþmesine de bir o kadar uygundur. O bakýmdan bu alanlarý tek, tek ele alýp ayrý ayrý deðerlendirmemiz gerekir.
Bu yazýmda Kartdere Koyu ve Vadisi hakkýndaki düþüncelerimi sizlerle paylaþmak istiyorum.
Bugün Kartdere Vadisi diye tanýmlanan bölge, Foça merkezinden 10 Km. uzakta olup Yeni Foça yolu istikametindedir. Asýrlar önce Rumlar tarafýndan kurulmuþ, 1922 tarihine kadar aðýrlýklý olarak Rumlarýn yaþadýðý bir köy olarak varlýðýný sürdürmüþtür. Bu köy hala vardýr.
Burnumuzun dibindedir. Birkaç ev dýþýndaki ören haldedir. Köyün yaþama ve çalýþma alýþkanlýklarý ilginçtir. Okulu, kilisesi vardýr. Kartdere Köyü ile Sazlýca Köyü arasýnda dört metre geniþliðinde kadastral yol halen planda mevcuttur. Ayrýca her iki köyü Baðarasý’na baðlayan yol, kýsmen iyi durumdadýr.
Köyün Kadýnlarý
Köyün kadýnlarý, kýzlarý tarým ve hayvancýlýkla uðraþýrlardý. Özellikle Foça Karasý þarabýnýn yapýldýðý üzümü yetiþtirirlerdi.
Yetiþtirilen üzümlerin önemli bir bölümü, ayný alanda þarap yapýmýnda kullanýlýrdý. Bölgede üretilen þaraplar ve kurutulan üzümler satýlýrdý. Foça Karasý þarabý zamanýn en kaliteli þarabý olarak anýlýrdý.
Köyün Erkekleri
Köyün erkekleri bölgede taþocaklarýnda çalýþýr, taþ çýkarýrlardý. Çýkardýklarý taþlarý büyük bir ustalýkla iþlerler satarak geçimlerini saðlarlardý. Foça ve Yenifoça’nýn taþ evlerinin önemli bir bölümü Kartdere’den, Kýrk Damlar’dan, Aslan Burnun’dan, Sazlýca’dan özelliklede deniz yoluyla gelen taþlarla yapýlýrdý.
Sonra 1920’lerde mübadele oldu. Giden Rumlardan boþalan Kartdere Köyüne ve Vadisine, Kule Evlere Yunanistan’ýn Parga kasabasýndan gelen vatandaþlarýmýz yerleþtirildi. Parga Yunanistan’ýn batýsýnda bir balýkçý kasabasýdýr. Kartdere’ye yerleþtirilen vatandaþlarýmýz balýkçýydýlar. Dolaysýyla anlamadýklarý iþ olan üzüm ve þarapçýlýðý yapmak istemiyorlardý. Baðlarý söküp yerine tütün ektiler. Bu yaþam kýsa sürdü. Tarým ve hayvancýlýk yapmak istemediler. Taþocaðýndan taþ çýkartmak ve iþlemek baþlý baþýna bir meslekti, sektördü ve bilen yoktu, yapmadýlar. Halen tarým ve hayvancýlýkla uðraþan 1-2 ailenin dýþýndakiler Kartdere Köyünü ve Vadisini terk etti. Geride kapanan taþ ocaklarý, ören evler, talan olan baðlar kaldý.
Kartdere Köyü ve Vadisi muhakkak turizme açýlmalý
Kartdere Köyü ve Vadisi gibi alanlara Almanya’da Bayern ve Avusturya’da Insbruck bölgelerinde sýkça rastlanýr. Oralarda yalnýzca doðanýn ustaca iþlenmesi sonucunda, Dünyaca meþhur turizm alanlarý ve turist çekim merkezleri yaratýlmýþtýr. Oralardaki benzerliðinden dolayý , biz de Kartdere’de kolayca bir turizm alaný, turist çekim merkezi yaratabiliriz. Üstelik bir tarafý da deniz olan, içinde yaþanmýþlýðýn ve kültürün bulunduðu Kartdere Köyü ve vadisinin küllerinden yeniden doðmasýný saðlayabiliriz, hatta saðlamalýyýz. Bunu yapabiliriz. Yaratýlacak eski köy ve turizm Merkezi; korunan doðasý, taþ evleri, eski yaþama tarzý ile birlikte planlayabiliriz. Ender rastlanan muhteþem doðasý var zaten. Bir de Kule Evleri’nin ve eski yaþama alýþkanlýklarýnýn (Baðcýlýk, ev yapýmý þarap) ayaða kaldýrýlmýþ durumunu ve onlarca çeþit kuþun sabahlarý tepenizde öttüðü halini düþünün. Ýçine iyi düzenlenmiþ, planlý Turizm geliþimini koyun ve bir arada harmanlayýn. Açýk hava müzesi gibi yaþayan bir turizm cenneti ve çekim merkezi olur. Ýþte o zaman yalnýzca Türkiye’den deðil, Dünyadan da insanlar su olur akar gelir. Planlama sýrasýnda muhakkak ulusal ve uluslararasý tecrübesi olan insanlardan görüþ alýnmalýdýr. Bu sayede ahenk ve düzen içinde sürdürülebilir turizm alaný ve köy yaþamý yaratýlabilinir.
Kartdere turizme açýlmaz ise ne olur?
2011 yýlýnda yayýnlanan Foça Özel Çevre Koruma Bölgesi Yönetim Planý Raporu’nun 49. sayfasýnda bulunan rapora dikkatinizi çekerim. Rapordan aynen ilgili kýsmý aktarýyorum.
“Vadinin bir bölümü birinci derece doðal sit olmamasý sebebiyle alan turistik yapýlanmaya açýktýr. Bu durum, Kartdere koyu ve vadisinin biyolojik çeþitliliðinin korunmasýnda bir engel teþkil edebilir.”
ÖÇKB’nýn önerileri: Kartdere havzasýnda inþa edilecek tesislerin bölgenin karasal alaný ve kýyýlarýný etkilemesi, dolayýsýyla denizsel ortamýn da insan baskýsýna maruz kalmasý kaçýnýlmaz bir durumdur. Biyoçeþitliliðin zengin olduðu bu alanýn turistik kullaným dahil her türlü yapýlaþmaya karþý Foça ÖÇKB ekosistemi için oldukça önemli bir konudur.
Özetle þu kastediliyor: Birince derece doðal sit olsun, yalnýzca günübirlik tesis ile yapýlacaklar sýnýrlý kalsýn.
Nedir o?: bekçi kulübesi, büfe, wc, otopark, ve piknik yeri. Adý üstünde sabah gel, akþam git yeri.
“Oysa Kartdere Köyü’nde, onlarca kule ev var ve bu kule evlerin bir kýsmý dimdik ayakta, bir kýsmý onarýma muhtaçtýr. Hepsi tarihi bina niteliðinde ve tescillidir.
Kýsaca ne olmalý ?
Turizm alaný olarak planlanmalý, Foça turizminin kalkýnmasýna katký verilmelidir.
Yukarýda belirttiðim ve siz okuyuculara arzettiðim gibi Kartdere’ye Foça turizmini geliþtirmek adýna sahip çýkýlmalý. Bir yandan biyoçeþitliliði koruyacak, diðer yandan korunmuþ alanlarý insanlarla buluþturabilecek düzenlemeleri Þehircilik ve Çevre Bakanlýðý Ýzmir Ýl Bölge Müdürlüðü ve Kültür ve Turizm Bakanlýðý Ýzmir Ýli Anýtlar Bölge Müdürlüðü yetkilileri yapabilirler. Bu iþ bu kadar zor deðil. Dünya’da pek çok örneði var. Kýsýtlamak veya yasaklamak çoðu zaman doðru deðildir. Kartdere ve vadisi yeniden deðerlendirilmeye ve turizm açýsýndan yeniden yoruma muhtaçtýr.
Bir sonraki yazýmda, Foça’nýn baþka bir alaný hakkýndaki görüþlerimi sizlerle paylaþmak dileðiyle.
Köþe fotoðrafý Ömer Döndüren’e aittir.
Sebahattin Karaca
sebahattinkaraca35@hotmail.com
"Sebahattin Karaca" bütün yazýlarý için týklayýn...