Iþýk Teoman
Efes’e rakip; Laodikeia…
Denizli’deki antik Laodikeia kentinde 12 yýl önce baþlayan kazý çalýþmalarý aralýksýz devam ediyor. Üç yýl sonra önemli bir bölümünün ortaya çýkarýlmasý hedeflenen antik kenti iki milyon kiþinin ziyaret etmesi bekleniyor.
Kazýlarýn 15’inci yýlýnda ikinci bir Efes’in ortaya çýkarýlmasýnýn hedeflendiðini öðrendik. Antik kentte sürdürülen kazý çalýþmalarýnda sergilenebilecek nitelikte 3 bin 50’nin üzerinde eser ortaya çýkarýldýðý belirtildi.
Antik kentteki ana hedeflerden biri de yaþayan ve hareketli arkeoloji parký oluþturmak. Kazýlar bu yönde sürdürülüyor
Son gezimizde yaklaþýk bin kilometre yol kat ederek üç farklý bölgeye ziyaretler yaptýk. Yataðan’da Serinhisar yakýnlarýndaki Stratonikeia antik kenti ve ardýndan Denizli’de Saklý Göl’de keyifli saatler geçirdik. Bölgeye pek çok geziler düzenledik, Laodikeia’ya Engin Yavuz ikinci kez geldiðini söyledi. Ben bu antik kentin adýný duymuþtum ama ilk kez görüyordum.
Denizli Pamukkale karayolu üzerinde kentin 6 kilometre kuzeyinde bulunan antik Laodikeia kenti programýmýzda uðramaya karar verdiðimiz duraklarýmýzdan biriydi. Antik kente Ýzmir’den yaklaþýk 250 kilometrelik bir yolculuðun ardýndan ulaþtýk. Ama önce Serinhisar’da keyifli bir yarým gün geçirmiþtik. Osmanlý döneminin izlerini hala taþýyan Serinhisar ile binlerce yýl öncesinden günümüze kadar dimdik ayakta kalabilen Stratonikeia antik kentini karýþ karýþ dolaþtýk. Ýki farklý dönemin izlerinin üzerinden geçip gittik.
Laodikeia, MÖ 1. Yüzyýl’da Anadolu'nun en önemli ve ünlü kentlerinden biriymiþ. Kentin adý antik kaynaklarda daha çok "Lykos'un kýyýsýndaki Laodikeia" þeklinde geçiyor. Tarihçi Plinius'a göre Laodikeia, önceleri Diospolis "Zeus'un þehri", daha sonralarý da Rhoas adýný taþýyan bir köyün yýkýntýlarý üzerine inþa edilmiþ. Diospolis adý, buradaki Zeus kültüne verilen önemin bir simgesiymiþ. Rhoas adýnýn ise, yerli Anadolu dillerinden birine ait olabileceði belirtiliyor. Diðer antik kaynaklara göre ise, kent M.Ö. 263-261 yýllarý arasýnda II. Antiokhos tarafýndan kurulmuþ ve þehre Antiokhos'un eþi Laodike'nin adý verilmiþ. Yani diþi bir kent…
Kentteki büyük sanat eserleri bu döneme ait. Romalýlar da Laodikeia'ya özel bir önem vermiþler ve Kibyra (Gölhisar-Horzum) Conventus'unun merkezi yapmýþlar. Ýmparator Caracalla zamanýnda Laodikeia'da bir seri kaliteli sikke basýlmýþ. Laodikeia halkýnýn da katkýlarýyla kentte çok sayýda anýtsal yapý inþa edilmiþ. Küçük Asia'nýn 7 ünlü kilisesinden birinin bu kentte bulunmasý, Hýristiyanlýðýn burada ne kadar önemli olduðunu gösteriyor. Ancak MS 60 yýlýnda meydana gelen çok büyük bir deprem kenti yerle bir etmiþ.
KAZI 13 YILDIR SÜRÜYOR
Laodikeai’da 2000 yýlýnda baþlatýlan kazý çalýþmalarý o tarihten bu yana aralýksýz devam ediyor. Kazýlar sonucunda 2007 yýlýnda ortaya çýkarýlan Suriye Caddesi, yapýmýndan bin 400 yýl sonra ziyarete açýldý. Kazýlarýn aralýksýz sürdürüldüðü antik kentin yapýlarý þu bölümlerden oluþuyor:
Suriye Caddesi
Büyük Tiyatro: Antik kentin kuzeydoðu tarafýnda, Grek tiyatrosu tipinde araziye uygun olarak Roma inþa tarzýnda yapýlmýþ. Scene'si tamamen yýkýlmýþ olup, cavea ve orkestrasý oldukça saðlam durumda. Yaklaþýk 20.000 kiþilik olduðu belirtiliyor.
Antik kentin kuzeydoðu tarafýnda, Grek tiyatrosu tipinde yapýlan ve büyük bölümü tahrip olan tiyatronun 20.000 kiþilik olduðu belirtiliyor
Küçük Tiyatro: Büyük tiyatronun 300 metre kadar kuzeybatýsýnda yer alýyor. Grek tiyatrosu tipinde araziye uygun olarak, Roma tarzýnda inþa edilmiþ. Scene'si tamamen yýkýlmýþ olup, cavea ve orkestrasýnda da bozulmalar mevcut. Yaklaþýk 15.000 kiþi alabilecek büyüklükte olduðu söyleniyor.
Stadion ve gimnasion: Kentin güneybatýsýnda, doðu-batý doðrultusunda uzanýyor. Stadionun ek yapýlarý ile gimnasion bir bütünlük oluþturacak þekilde yapýlmýþ. MS. 79 yýllarýnda yapýlan stadyumun uzunluðu 350 metre, geniþliði 60 metredir. Amfitiyatro þeklinde yapýlmýþ olan yapýnýn, oturmak için 24 basamak sýrasý bulunuyor. Büyük bölümü tahrip olmuþ. MS. II. Yüzyýl’da yapýlan gimnasionun Proconsul Gargilius Antioius tarafýndan inþa ettirilerek Ýmparator Hadrianus ve eþi Sabina'ya ithaf edildiðine dair antik kentte yazýt bulundu.
ROMA DÖNEMÝ YAPISI
Anýtsal Çeþme: Kentin ana caddesi ile ara caddesinin köþesinde yer alýyor. Roma dönemi yapýsýdýr. Ýki cepheli olarak yapýlmýþ havuz ve niþleri var. Bizans zamanýnda onarým gördüðü belirtiliyor.
Meclis Binasý: Kentin güneybatýsýnda bulunuyor. Dikdörtgen planlý olan anýtsal yapý, doðu-batý yönünde uzanmaktadýr. Ana giriþ doðu cephesinde.
Zeus Tapýnaðý: Antik Laodikeia kentinin sütunlu caddesinin doðu kesiminde, küçük tiyatro ile Nymphaeum arasýnda bulunuyor.
Kent nekropolünün kuzey, güney ve batýsýnda 285 mezar kazýldý. Stadyum, Merkezi Kilise ve Korinth Tapýnaðý portiðinde ise kazýlar devam ediyor.
KÝLÝSENÝN BÝR KISMI AYAKTA
Büyük Kilise: Sütunlu caddenin güneyinde caddeye bitiþik olarak inþa edilmiþ. Sadece taþýyýcý bölümlerinden bir kýsmý ayakta kalmýþ. Ana giriþin batýsýnda yer alýyor.
Antik kenti tanýmaya çalýþýrken kazýlarýn 15’inci yýlýnda ikinci bir Efes’in ortaya çýkarýlmasýnýn hedeflendiðini öðrendik. Antik kentte 9 yýldýr sürdürülen kazý çalýþmalarýnda sergilenebilecek nitelikte 3 bin 50’nin üzerinde eser ortaya çýkarýldýðý belirtildi. Augustus heykeli baþý, Daidolses Aphroditesi, Knidos Aphroditesi, Dionysos heykeli baþlarý, Zeus heykeli baþlarý, imparator heykelleri, Hera heykeli, Ýmparatoriçe heykeli gibi çok sayýda önemli buluntuya ulaþýlmýþ.
Laodikeia kazýsýný Prof. Dr. Celal Þimþek yönetimindeki Pamukkale Üniversitesi ekibi yürütüyor. Þimþek’in açýklamasýna göre kazý çalýþmalarý 2008’den itibaren 12 ay üzerinden devam ediyor. Bu sistem de 2008’de eski Kültür ve Turizm Bakaný Ertuðrul Günay ve eski Denizli Belediye Baþkaný þimdi milletvekili olan Nihat Zeybekci arasýnda yapýlan protokolden kaynaklanýyor. Laodikeia’da kazý ve restorasyon çalýþmalarýnýn birarada yapýldýðýný kaydeden Prof. Dr. Þimþek’e göre, kesintisiz sürdürülebilir bir sistem oluþturuldu ve restorasyon çalýþmalarý için uzman ekipler yetiþtirildi.
Antik Laodikeia kentine Ýzmir’den nasýl gideceðinize merak ediyorsanýz birkaç seçeneðiniz var. Pamukkale Ekpres treni ile gidebilirsiniz. Ýzmir-Aydýn Otoyolu’nu kullanarak Aydýn üzerinden gidebilirsiniz. Kuyucak sapaðýndan Karacasu’ya dönerek Tavas üzerinden de gidebilirsiniz. Bu yolculuðunda Geyre yakýnlarýndaki Afridisias Antik Kenti’ni de görme olanaðý bulabilirsiniz.
ANTÝK YOLLARIN KESÝÞTÝÐÝ YER
Lykos (Çüruksu Nehri) Vadisi, konum olarak Batý Anadolu'da, Ýç Ege Bölgesi'nde yer alýr. Bu ova, güneyde Babadað (Salbakos), kuzeyde Çökelez Daðý, güneydoðuda Honaz (Kadmos) Daðý, batýda ise Buldan Sazak Daðý ile çevrelidir. Bu bölgede antik yollar birleþmektedir ve burasý, nehir vadilerinden ve dað yollarýndan geçerek birçok bölgeyi birbirine baðlar. Lykos Vadisi'nde antik yollar birleþmektedir ve burasý, nehir vadilerinden ve dað yollarýndan geçerek birçok bölgeyi birbirine baðlar. Ýç Anadolu düzlüklerini Ege dünyasýyla birleþtiren bir yolda olan bu alan antik çaðda, Perslerin ülkesini Akdeniz'e baðlayan Kral Yolu'nun bir kolu üzerinde bulunmaktadýr. Vadide Hierapolis, Laodikeia, Kolossai ve Tripolis antik kentleri bulunuyordu.
Iþýk Teoman
isikteoman@gmail.com
Denizli’deki antik Laodikeia kentinde 12 yýl önce baþlayan kazý çalýþmalarý aralýksýz devam ediyor. Üç yýl sonra önemli bir bölümünün ortaya çýkarýlmasý hedeflenen antik kenti iki milyon kiþinin ziyaret etmesi bekleniyor.
Kazýlarýn 15’inci yýlýnda ikinci bir Efes’in ortaya çýkarýlmasýnýn hedeflendiðini öðrendik. Antik kentte sürdürülen kazý çalýþmalarýnda sergilenebilecek nitelikte 3 bin 50’nin üzerinde eser ortaya çýkarýldýðý belirtildi.
Antik kentteki ana hedeflerden biri de yaþayan ve hareketli arkeoloji parký oluþturmak. Kazýlar bu yönde sürdürülüyor
Son gezimizde yaklaþýk bin kilometre yol kat ederek üç farklý bölgeye ziyaretler yaptýk. Yataðan’da Serinhisar yakýnlarýndaki Stratonikeia antik kenti ve ardýndan Denizli’de Saklý Göl’de keyifli saatler geçirdik. Bölgeye pek çok geziler düzenledik, Laodikeia’ya Engin Yavuz ikinci kez geldiðini söyledi. Ben bu antik kentin adýný duymuþtum ama ilk kez görüyordum.
Denizli Pamukkale karayolu üzerinde kentin 6 kilometre kuzeyinde bulunan antik Laodikeia kenti programýmýzda uðramaya karar verdiðimiz duraklarýmýzdan biriydi. Antik kente Ýzmir’den yaklaþýk 250 kilometrelik bir yolculuðun ardýndan ulaþtýk. Ama önce Serinhisar’da keyifli bir yarým gün geçirmiþtik. Osmanlý döneminin izlerini hala taþýyan Serinhisar ile binlerce yýl öncesinden günümüze kadar dimdik ayakta kalabilen Stratonikeia antik kentini karýþ karýþ dolaþtýk. Ýki farklý dönemin izlerinin üzerinden geçip gittik.
Laodikeia, MÖ 1. Yüzyýl’da Anadolu'nun en önemli ve ünlü kentlerinden biriymiþ. Kentin adý antik kaynaklarda daha çok "Lykos'un kýyýsýndaki Laodikeia" þeklinde geçiyor. Tarihçi Plinius'a göre Laodikeia, önceleri Diospolis "Zeus'un þehri", daha sonralarý da Rhoas adýný taþýyan bir köyün yýkýntýlarý üzerine inþa edilmiþ. Diospolis adý, buradaki Zeus kültüne verilen önemin bir simgesiymiþ. Rhoas adýnýn ise, yerli Anadolu dillerinden birine ait olabileceði belirtiliyor. Diðer antik kaynaklara göre ise, kent M.Ö. 263-261 yýllarý arasýnda II. Antiokhos tarafýndan kurulmuþ ve þehre Antiokhos'un eþi Laodike'nin adý verilmiþ. Yani diþi bir kent…
Kentteki büyük sanat eserleri bu döneme ait. Romalýlar da Laodikeia'ya özel bir önem vermiþler ve Kibyra (Gölhisar-Horzum) Conventus'unun merkezi yapmýþlar. Ýmparator Caracalla zamanýnda Laodikeia'da bir seri kaliteli sikke basýlmýþ. Laodikeia halkýnýn da katkýlarýyla kentte çok sayýda anýtsal yapý inþa edilmiþ. Küçük Asia'nýn 7 ünlü kilisesinden birinin bu kentte bulunmasý, Hýristiyanlýðýn burada ne kadar önemli olduðunu gösteriyor. Ancak MS 60 yýlýnda meydana gelen çok büyük bir deprem kenti yerle bir etmiþ.
KAZI 13 YILDIR SÜRÜYOR
Laodikeai’da 2000 yýlýnda baþlatýlan kazý çalýþmalarý o tarihten bu yana aralýksýz devam ediyor. Kazýlar sonucunda 2007 yýlýnda ortaya çýkarýlan Suriye Caddesi, yapýmýndan bin 400 yýl sonra ziyarete açýldý. Kazýlarýn aralýksýz sürdürüldüðü antik kentin yapýlarý þu bölümlerden oluþuyor:
Suriye Caddesi
Büyük Tiyatro: Antik kentin kuzeydoðu tarafýnda, Grek tiyatrosu tipinde araziye uygun olarak Roma inþa tarzýnda yapýlmýþ. Scene'si tamamen yýkýlmýþ olup, cavea ve orkestrasý oldukça saðlam durumda. Yaklaþýk 20.000 kiþilik olduðu belirtiliyor.
Antik kentin kuzeydoðu tarafýnda, Grek tiyatrosu tipinde yapýlan ve büyük bölümü tahrip olan tiyatronun 20.000 kiþilik olduðu belirtiliyor
Küçük Tiyatro: Büyük tiyatronun 300 metre kadar kuzeybatýsýnda yer alýyor. Grek tiyatrosu tipinde araziye uygun olarak, Roma tarzýnda inþa edilmiþ. Scene'si tamamen yýkýlmýþ olup, cavea ve orkestrasýnda da bozulmalar mevcut. Yaklaþýk 15.000 kiþi alabilecek büyüklükte olduðu söyleniyor.
Stadion ve gimnasion: Kentin güneybatýsýnda, doðu-batý doðrultusunda uzanýyor. Stadionun ek yapýlarý ile gimnasion bir bütünlük oluþturacak þekilde yapýlmýþ. MS. 79 yýllarýnda yapýlan stadyumun uzunluðu 350 metre, geniþliði 60 metredir. Amfitiyatro þeklinde yapýlmýþ olan yapýnýn, oturmak için 24 basamak sýrasý bulunuyor. Büyük bölümü tahrip olmuþ. MS. II. Yüzyýl’da yapýlan gimnasionun Proconsul Gargilius Antioius tarafýndan inþa ettirilerek Ýmparator Hadrianus ve eþi Sabina'ya ithaf edildiðine dair antik kentte yazýt bulundu.
ROMA DÖNEMÝ YAPISI
Anýtsal Çeþme: Kentin ana caddesi ile ara caddesinin köþesinde yer alýyor. Roma dönemi yapýsýdýr. Ýki cepheli olarak yapýlmýþ havuz ve niþleri var. Bizans zamanýnda onarým gördüðü belirtiliyor.
Meclis Binasý: Kentin güneybatýsýnda bulunuyor. Dikdörtgen planlý olan anýtsal yapý, doðu-batý yönünde uzanmaktadýr. Ana giriþ doðu cephesinde.
Zeus Tapýnaðý: Antik Laodikeia kentinin sütunlu caddesinin doðu kesiminde, küçük tiyatro ile Nymphaeum arasýnda bulunuyor.
Kent nekropolünün kuzey, güney ve batýsýnda 285 mezar kazýldý. Stadyum, Merkezi Kilise ve Korinth Tapýnaðý portiðinde ise kazýlar devam ediyor.
KÝLÝSENÝN BÝR KISMI AYAKTA
Büyük Kilise: Sütunlu caddenin güneyinde caddeye bitiþik olarak inþa edilmiþ. Sadece taþýyýcý bölümlerinden bir kýsmý ayakta kalmýþ. Ana giriþin batýsýnda yer alýyor.
Antik kenti tanýmaya çalýþýrken kazýlarýn 15’inci yýlýnda ikinci bir Efes’in ortaya çýkarýlmasýnýn hedeflendiðini öðrendik. Antik kentte 9 yýldýr sürdürülen kazý çalýþmalarýnda sergilenebilecek nitelikte 3 bin 50’nin üzerinde eser ortaya çýkarýldýðý belirtildi. Augustus heykeli baþý, Daidolses Aphroditesi, Knidos Aphroditesi, Dionysos heykeli baþlarý, Zeus heykeli baþlarý, imparator heykelleri, Hera heykeli, Ýmparatoriçe heykeli gibi çok sayýda önemli buluntuya ulaþýlmýþ.
Laodikeia kazýsýný Prof. Dr. Celal Þimþek yönetimindeki Pamukkale Üniversitesi ekibi yürütüyor. Þimþek’in açýklamasýna göre kazý çalýþmalarý 2008’den itibaren 12 ay üzerinden devam ediyor. Bu sistem de 2008’de eski Kültür ve Turizm Bakaný Ertuðrul Günay ve eski Denizli Belediye Baþkaný þimdi milletvekili olan Nihat Zeybekci arasýnda yapýlan protokolden kaynaklanýyor. Laodikeia’da kazý ve restorasyon çalýþmalarýnýn birarada yapýldýðýný kaydeden Prof. Dr. Þimþek’e göre, kesintisiz sürdürülebilir bir sistem oluþturuldu ve restorasyon çalýþmalarý için uzman ekipler yetiþtirildi.
Antik Laodikeia kentine Ýzmir’den nasýl gideceðinize merak ediyorsanýz birkaç seçeneðiniz var. Pamukkale Ekpres treni ile gidebilirsiniz. Ýzmir-Aydýn Otoyolu’nu kullanarak Aydýn üzerinden gidebilirsiniz. Kuyucak sapaðýndan Karacasu’ya dönerek Tavas üzerinden de gidebilirsiniz. Bu yolculuðunda Geyre yakýnlarýndaki Afridisias Antik Kenti’ni de görme olanaðý bulabilirsiniz.
ANTÝK YOLLARIN KESÝÞTÝÐÝ YER
Lykos (Çüruksu Nehri) Vadisi, konum olarak Batý Anadolu'da, Ýç Ege Bölgesi'nde yer alýr. Bu ova, güneyde Babadað (Salbakos), kuzeyde Çökelez Daðý, güneydoðuda Honaz (Kadmos) Daðý, batýda ise Buldan Sazak Daðý ile çevrelidir. Bu bölgede antik yollar birleþmektedir ve burasý, nehir vadilerinden ve dað yollarýndan geçerek birçok bölgeyi birbirine baðlar. Lykos Vadisi'nde antik yollar birleþmektedir ve burasý, nehir vadilerinden ve dað yollarýndan geçerek birçok bölgeyi birbirine baðlar. Ýç Anadolu düzlüklerini Ege dünyasýyla birleþtiren bir yolda olan bu alan antik çaðda, Perslerin ülkesini Akdeniz'e baðlayan Kral Yolu'nun bir kolu üzerinde bulunmaktadýr. Vadide Hierapolis, Laodikeia, Kolossai ve Tripolis antik kentleri bulunuyordu.
Iþýk Teoman
isikteoman@gmail.com
"Iþýk Teoman" bütün yazýlarý için týklayýn...